Keywords
Fingal
Romanticism
Scotland
nature
How to Cite
Abstract
The article is devoted to Polish travels in Scotland at the end of the 18th century and in the 19th century. The analysis concerns, in particular, Around England by I. Czartoryska, Personalities of Scotland by A. Grabowski, Diary of Sojourn in Great Britain 1820–1821 by K. Sienkiewicz, England and Scotland by K. Lach-Szyrma, Memoirs of travels by T. Tripplin, Sounds of Scotland by S. Bełza and Mountain Excursions in Scotland by M. Smoluchowski. Consideration was given to how Polish travellers perceived and described Scotland. The vocabulary of geology, mineralogy, and the Fingal motif was a persistent and essential element in these descriptions. The article also discusses how Polish travellers referred to Scottish literature.
References
Aleksandrowicz A., Izabela Czartoryska: polskość i europejskość, Lublin 1998.
Bełza S., Odgłosy Szkocji, Kraków 1889.
Bełza S., Odgłosy Szkocji, wyd. 2, Warszawa 1900.
Budrewicz A., A Polish Physicist Visits Glasgow: Marian Smoluchowski’s Depictions of Scotland, „Anglica. An International Journal of English Studies” 2020, nr 29/3.
Budrewicz A., The Polish Reception of Robert Burns in the 19th Century, [w:] The Meeting of Scotland and Europe, red. A. Korzeniowska, I. Szymańska, Warszawa 2024.
Budrewicz T., Dwie wizyty w Druskiennikach (Tripplin verus Kraszewski), [w:] tegoż, O Kraszewskim: Studia, Kraków 2013.
Czajkowska A., „Poeci uczeni”: Związki nauki i literatury w twórczości romantyków, Częstochowa 2014.
Czartoryska I. z Flemingów, Podróż po Anglii: Dziennik podróży po Anglii i Szkocji w roku 1790, oprac. i wprow. A. Whelan, tłum. Z. Żygulski jun., A. Whelan, Warszawa–Toruń 2015.
Dąbrowski K., Polacy nad Lemanem w XIX wieku, Warszawa 1995.
Gmerek K., Celtic Countries from the Perspective of Polish Romantics and Exiles, „Studia Celto-Slavica” 2010, nr 5.
Gołębiowska Z., Podróż Izabeli i Adama Jerzego Czartoryskich do Wielkiej Brytanii (1789–1791), „Annales UMCS, Sectio FF Filologiae” 1983–1984.
Grabowski A., Osobliwości Szkocji, [w:] tegoż, Cuda i osobliwości natury i sztuki..., t. II, Berdyczów 1816.
Greene M.T., Geology in the Nineteenth Century: Changing Views of a Changing World, Ithaca–New York 1985.
Jurkowska H., Nowe krainy osobliwości: preromantyczne wizje Szkocji i Szwajcarii u Izabeli Czartoryskiej i Ambrożego Grabowskiego, [w:] Od Syberii po Amerykę. Geografia wyobrażona w literaturze polskiego romantyzmu, red. A. Kołos, T. Etwertowski, K. Szmid, Poznań 2013.
Karol z Kalinówki [K. Sienkiewicz], Pani jeziora, poema Waltera Scotta, tłumaczone z angielskiego, cz. 1, [w:] K. Sienkiewicz, Pisma: Prace literackie, Paryż 1864.
Kolbuszewski J., Osobliwości życia i prozy Teodora Tripplina, „Annales UMCS, Sectio FF” 2002/2003, t. XX/XXI.
Kolbuszewski J., Teodor Tripplin o Karolu Dickensie, [w:] Literatura i wyobraźnia. Prace ofiarowane profesorowi T. Żabskiemu w 70. rocznicę urodzin, red. J. Kolbuszewski, Wrocław 2006.
Kraszewski J.I., Listy do „Gazety Warszawskiej”, „Gazeta Warszawska” 1851, nr 263.
„Kto nie widział Egiptu, nie widział piękności świata…” Egipt w relacjach polskich podróżników drugiej połowy XIX wieku, wstęp i oprac. L. Zinkow, Kraków 2012.
Kudelski N.A., Opisanie mineralogiczne wyspy Staffy i znajdującej się na niej groty Fingala, „Dziennik Wileński: Umiejętności i Sztuki” 1827, t. 2.
Kulczycka D., Obraz Ziemi Świętej w prozie polskiej doby romantyzmu, Zielona Góra 2012.
Kulczycka D., W stronę Orientu. Polscy i francuscy romantycy o Bliskim Wschodzie, Zielona Góra 2012.
Kuźma E., Mit Orientu i kultury Zachodu w literaturze XIX i XX wieku, Szczecin 1980.
Lach-Szyrma K., Anglia i Szkocja. Przypomnienia z podróży roku 1820–1824 odbytej, oprac. P. Hertz, Warszawa 1981.
Lach-Szyrma K., Pamiętnik mojego życia, Londyn 1873.
Listy z Anglii, „Rozmaitości: oddział literacki Gazety Lwowskiej” 1818, nr 40.
Lubomirski E., Rys statystyczny i polityczny Anglii (dzieło pogrobowe), Poznań 1829.
Łukowska M.A., Mit Wielkiej Brytanii w literackiej kulturze polskiej okresu rozbiorów, Łódź 2016.
Macpherson J., Pieśni Osjana. Antologia polskich przekładów (1782–1828), red. Ł. Zabielski, Białystok 2023.
Odyniec A.E., Tłumaczenia Antoniego Odyńca. Tom I. „Dziewica z jeziora”: poema Waltera Scotta, Lipsk 1838; wyd. 2, Warszawa 1874.
Orient i orientalizm w sztuce. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków, red. E. Karwowska, Warszawa 1986.
Ostrowski W., Walter Scott w Polsce 1816–1830, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Nauki humanistyczno-społeczne” 1963, nr 29.
Popławski M., Z Czartoryską w osiemnastowiecznej Anglii, „Sztuka Edycji” 2017, nr 1.
Przybylski R., Podróż Juliusza Słowackiego na Wschód, Kraków 1982.
Rawikowicz A.J., Rozwój myśli teoretycznej w geologii XIX wieku, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 1971, nr 16/2.
Sadlik M., Światy Stanisława Bełzy, [w:] T. Budrewicz, M. Sadlik, Od Galicji po Amerykę. Literackim tropem XIX-wiecznych podróży, Kraków 2018.
Schiller F., O wzniosłem (Ueber das erhabene), „Pamiętnik Umiejętności Moralnych i Literatury” 1830, t. I.
Siarczyński F., Geografia czyli opisanie naturalne, historyczne i polityczne krajów i narodów, t. I, Warszawa 1790.
Sienkiewicz K., Dziennik podróży po Anglii 1820–1821, wyd. i oprac. B. Horodyski, Wrocław 1953.
Sinko Z., Ignacy Krasicki tłumaczem Osjana, „Pamiętnik Literacki” 1970, nr 61/2.
Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz, A. Kowalczykowa, Wrocław 1991.
Smoluchowski M., Wycieczki górskie w Szkocji, „Taternik” 1921.
Stankiewicz-Kopeć M., Pominięte, niedocenione, niedokończone. Studia i rozprawy o kulturze literackiej XIX wieku, Kraków 2013.
Szkocja, [w:] Encyklopedia powszechna, t. 24, Warszawa 1867.
Szkocja, „Rozmaitości: oddział literacki Gazety Lwowskiej” 1820, nr 24.
Szyjkowski M., Osjan w Polsce na tle genezy romantycznego ruchu, Kraków 1928.
Tokarski R., Orient i kontrkultury, Warszawa 1984.
Tripplin T., Wspomnienia z podróży po Danii, Norwegii, Anglii, Portugalii, Hiszpanii i państwie marokańskim, t. IV [Szkocja], Warszawa 1851.
Tripplin T., Wspomnienia z podróży po Danii, Norwegii, Anglii, t. II [Norwegia], Warszawa 1851.
Tyminiecki K., Pisma, t. I, Warszawa 1817.
Ujejski J., Bajronizm i skotyzm w „Konradzie Wallenrodzie”, Kraków 1923.
Ułomki dzieła pod tytułem „Dostrzeżenia naturalne, ekonomiczne i uczone w czasie objazdki Anglii i Szkocji” przez Tomasza Newte, „Nowy Pamiętnik Warszawski” 1804, t. 13.
Whelan A., Czuła dusza w krajobrazie postępu. Dziennik podróży Izabeli Czartoryskiej po Anglii i Szkocji, [w:] Ogród puławski w czasach księżny Izabeli oraz perspektywy jego zachowania przy zmianie funkcji, red. A. Wołek, Puławy 1999.
Wichrowska E.Z., Karol Kazimierz Sienkiewicz (1793–1860), „Rocznik Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza” 2005, nr 40.
Windakiewicz S., Walter Scott i lord Byron w odniesieniu do polskiej poezji romantycznej, Kraków 1914.
Woźniakowski J., Góry niewzruszone. O różnych wyobrażeniach przyrody w dziejach nowożytnej kultury europejskiej, wyd. 3, Kraków 1995.
Wschód w literaturze polskiej, red. J. Reychman, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970.
Wysokość gór najznaczniejszych, „Magazyn Powszechny” 1834, nr 8.
Zajączkowski A., Orient jako źródło inspiracji w literaturze doby Mickiewiczowskiej, Warszawa 1955.
Zamoyski A., Rys gospodarstwa rolnego Anglii, Szkocji i Irlandii, „Roczniki Gospodarstwa Krajowego” 1855.
Ziemia Święta w dobie romantyzmu. Antologia, oprac. D. Kulczycka, Zielona Góra 2013.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Aleksandra Budrewicz