Keywords
exile
journey
Siberia
memories
How to Cite
Abstract
The subject of the article is the memoirs of Walerian Staniszewski. The author completed them in 1867 and secretly deposited them in Ossolineum. They waited for publication until 1994. Staniszewski’s memoirs cover the period from 1849 to 1857 and belong to the stream of soldier memoirs (Mateusz Gralewski, Adolf Jabłoński, Maksymilian Jatowtt, Bronisław Zaleski). Political exiles confined to soldier camps had more difficult conditions in the remote spaces and during their stay in Siberia. The article describes the physical limitations of the soldiers, their adaptation problems, health issues, consumption problems, and socio-civilizational challenges. This biological and intercultural aspect distinguishes military memoirs from the accounts of Polish political exiles in the 19th century and provides a methodological hint to consider travel writing in terms of postcolonial anthropology.
References
Abramowska J., Peregrynacja, [w:] Przestrzeń i literatura, red. M. Głowiński, A. Okopień-Sławińska, Wrocław 1978.
Burkot S., Polskie podróżopisarstwo romantyczne, Warszawa 1988.
Caban W., Polak czy Rosjanin. Wpływ służby Polaków w carskim korpusie oficerskim na ich świadomość narodową, „Przegląd Historyczny” 2021, z. 3.
Caban W., Służba rekrutów z Królestwa Polskiego w armii carskiej w latach 1831–1873, Warszawa 2001.
Całek A., Podróż: przestrzeń – egzystencja – obcość, [w:] Topografie podróży, red. A. Całek, Wrocław 2020.
Chrostek M., Etos dziewiętnastowiecznych zesłańców, Wrocław 2008.
Chrostek M., Romantyczny wizerunek zesłańca i jego miejsce w literaturze dziewiętnastowiecznej, [w:] Literatura i jej konteksty, red. J. Rusin, K. Maciąg, Rzeszów 2005.
Chrostek M., „Życie żołnierza jest marszem przez rózgi i policzki”. Traumatyczne wspomnienia polskich zesłańców wcielonych do Korpusu Kaukaskiego i Orenburskiego w I połowie XIX wieku, „Tematy i Konteksty” 2023, nr 13(18).
Dawid W., Wspomnienia z podróży i wycieczek po Kaukazie, „Biblioteka Warszawska” 1854, T. 3.
Drygas I., Wspomnienia chłopa–powstańca z 1863 r., do druku przygotował i objaśnieniami opatrzył J. S., Kraków 1913.
Dziechcińska H., Podróż – jej miejsce w świadomości społecznej, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 1988, nr 33.
Ewertowski T., „Anhelli” Juliusza Słowackiego – prośba odczytania postkolonialnego, [w:] Słowacki postkolonialny, red. M. Kuziak, Bydgoszcz 2010.
Fiećko J., Rosja, Polska i misja zesłańców. Syberyjska twórczość Agatona Gillera, Poznań 1997.
Furier A., Antoni Florian Zieliński – zesłaniec i autor opisu Kaukazu, „Studia z dziejów Rosji i Europy Środkowo–Wschodniej” 2023, nr 2.
Giller A., Groby polskie w Irkucku, Kraków 1864.
Giller A., Opisanie zabajkalskiej krainy w Syberii, T. 1–2, Lipsk 1865.
Gralewski M., Kaukaz. Wspomnienia z dwunastoletniej niewoli. Opisanie kraju – ludność – zwyczaje i obyczaje, Lwów 1877.
Gralewski M., Listki z niewoli. Pamiętnik, Lwów 1873.
Horolets A., Dyskursywne konstruowanie podmiotu wiedzącego w wybranych relacjach z podroży, „Teksty Drugie” 2012, nr 3.
Irving A., Podróże dalekie i bliskie. Roz-czarowanie percepcją, wiedzą i ciałem, „Teksty Drugie” 2018, nr 1.
Jabłoński A. (Jasieńczyk), Dziesięć lat niewoli moskiewskiej, poprzedzone listem B. Bolesławity [J.I. Kraszewskiego do autora], Lipsk 1867.
Januszkiewicz A., Żywot Adolfa Januszkiewicza i jego Listy ze stepów kirgiskich, Berlin–Poznań 1861.
Jatowtt M. (Jakub Gordon), Obrazki caryzmu. Pamiętniki, Lipsk 1861.
Jatowtt M. (Jakub Gordon), Podróż do Nowego Orleanu, Lipsk 1867.
Jatowtt M. (Jakub Gordon), Sołdat. Nowe pamiętniki, Bruksela i Lipsk 1864.
Kalaga W., Genologia nomadyczna. Gatunek jako metatekst, „Pamiętnik Literacki” 2012, z. 4.
Kalinowski K., Pamiętnik mojej żołnierki na Kaukazie i niewoli u Szamila od roku 1844 do 1858, Warszawa 1883.
Kamionka–Straszakowa J., „Do ziemi naszej”. Podróże romantyków, Kraków 1988.
Knoll F., Ze Syberii. Pamiętniki, „Goniec Wielkopolski” 1883, nr 32–140 (z przerwami).
Kołos A., Trzy warianty drogi na Daleki Wschód. Wokół strategii kreowania różnicy kulturowej w polskim podróżopisarstwie (XVIII–XIX wiek), „Forum Poetyki” 2018, nr 11–12.
Korzon T., Mój pamiętnik przedhistoryczny, Kraków 1912.
Kowalik K., „Podróż” w strukturze tytułu (w poszukiwaniu formuły syntaktycznej), „Annales Academicae Paedagogicae Cracoviensis. Folia 44. Studia Historicolitteraria” 2007, VII.
Kozicka D., Dwudziestowieczne „podróże intelektualne” (Między esejem a autobiografią), „Teksty Drugie” 2003, nr 2–3.
Kozicka D., Podróżny horyzont rozumienia, „Teksty Drugie” 2006, nr 1–2.
Ławski J., Kaukaski tekst literatury polskiej. Rozpoznania, [w:] Gruzja i Polska. Transfer wartości kultury. Studia interdyscyplinarne, red. J. Ławski, W. Occheli, Białystok–Kutaisi 2020.
Łotman J., Zagadnienie przestrzeni artystycznej w prozie Gogola, [w:] Semiotyka kultury, red. E. Janus, M.R. Mayenowa, Warszawa 1975.
Malinowska E., Rosja i Rosjanie we wspomnieniach Maksymiliana Jatowta, [w:] Od Oświecenia ku romantyzmowi i dalej… autorzy, dzieła, czytelnicy, red. M. Piechota, J. Ryba, Katowice 2004.
Migurski W., Pamiętniki z Sybiru, Lwów 1863.
Rzepkowska A., W drodze na zesłanie. Rozważania na temat relacji międzyludzkich w czasie transportu do Związku Radzieckiego, „Etnografia Polska” 2010, z. 1–2.
Staniszewski W., Pamiętniki więźnia stanu i zesłańca, tekst do druku przygotowali A. Gałkowski i W. Śliwowska, posłowiem i przypisami opatrzyła W. Śliwowska, Warszawa 1994.
Szargot M., Józef Bogdan Dziekoński – romantyczny pionier reportażu, [w:] Reportaże, wstęp i opracowanie M. Szargot, Piotrków Trybunalski 2012.
Trynkowski J., Polski Sybir. Zesłańcy i ich życie. Narodziny mitu, do druku przygotowała W. Śliwińska, przedmową opatrzyli W. Caban i W. Śliwowska, Warszawa 2017.
Zaleski B., Zesłańcy polscy w Orenburgu, „Rocznik Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu” 1867, nr 1866.
Żmijewski E., Sceny z życia koczującego, T. 1–3, Warszawa 1859–1862.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Tadeusz Budrewicz