Abstract
This article analyses Wacław Sieroszewski’s fictionalized reportage, Puszcza Białowieska [The Białowieża Forest], in the parallel with the texts about this forest complex written by other authors, above all Henryk Sienkiewicz and Eliza Orzeszkowa. This makes it possible to compare contexts in which their works concerning the Białowieża area functioned. Sienkiewicz’s reportage was considered hunting literature, while Orzeszkowa’s—but also other authors’—was included in the patriotic canon, in which the forest is a reservoir of Polishness (through nature and preserved buildings) and immaterial Polish culture (customs of the population). Such overtones are sometimes reinforced by references to Adam Mickiewicz’s national epic. This is also the case in Orzeszkowa’s Ad Astra, to whom Sieroszewski dedicated his short story, calling her the author of Cham [A Peasant]. The article verifies whether and in what way Sieroszewski’s reportage references Pan Tadeusz, and points out that this occurs primarily in the descriptions of nature. However, despite the fact that the narrator of Puszcza Białowieska visits the same symbolic places that appear in the texts by Sienkiewicz, Orzeszkowa or Bohdan Dyakowski, he places more emphasis on talking to the local inhabitants, quoting their opinions and problems. This draws more attention to the cultural diversity of the Białowieża Forest, making it impossible to reduce it to a symbol of Polishness. It can be assumed that Sieroszewski’s reporter’s attitude stems from his experiences as an exile and ethnograph.
References
Adamek–Świechowska A., Reporterskie spotkanie Zygmunta Glogera i Henryka Sienkiewicza w Puszczy Białowieskiej, [w:] Zygmunt Gloger: pisarz, myśliciel, uczony: studia, red. J. Leończuk, J. Ławski, Ł. Zabielski, Białystok 2016.
Bajko P., Ech, pojechać by pociągiem do Białowieży!, „Czasopis” 2009, nr 5.
Dyakowski B., Z Puszczy Białowieskiej, Kraków 1926.
Krzyżanowski J., Epos Orzeszkowej, [w:] tegoż, W kręgu wielkich realistów, Warszawa 1962.
Kuligowski W., Nieodrobione lekcje puszczy, [w:] O jeden las za daleko. Demokracja, kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce, red. P. Czapliński, J.B. Bednarek, D. Gostyński, Warszawa 2019.
Latawiec K., Rosjanie w korpusie pracowników leśnych Królestwa Polskiego na przełomie XIX i XX wieku, [w:] Lasy Królestwa Polskiego w XIX wieku. Struktura – administracja – gospodarka, red. A.B. Duszyk, K. Latawiec, Radom 2007.
Makowiecki A.Z., Proza syberyjska Sieroszewskiego, [w:] Wacław Sieroszewski. Zesłaniec, etnograf, literat, polityk, red. A. Cieniawa, Wrocław 2011.
Mickiewicz A., Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem, oprac. A. Kowalczykowa, Wrocław 2024.
Narolska A., „Puszcza starożytna” Elizy Orzeszkowej, „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza” 2013, nr 6 (48).
Piechota D., „Puszcza Jodłowa” Stefana Żeromskiego w świetle tradycji przyrodopisarskiej, „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo” 2022, nr 12 (15).
Sadowska I., Wśród swoich i obcych. Wacława Sieroszewskiego portret wielokrotny, red. G. Legutko, Kielce 2007.
Samarski B., Danieluk J., Powstanie Styczniowe na Białostocczyźnie. W 150. rocznicę wybuchu, Białystok 2013.
Sienkiewicz H., Z Puszczy Białowieskiej, Warszawa 1907.
Sieroszewski A., Wacława Sieroszewskiego żywot niespokojny, oprac. A.Z. Makowiecki, Warszawa 2015.
Sieroszewski W., Puszcza Białowieska, [w:] tegoż, Szkice podróżnicze i wspomnienia, red. J. Pociecha, Kraków 1961.
Sieroszewski W., Wrażenia z Białowieży, „Prawda” 1898, nr 47.
Słoniewski M., Czestnych S., Pałac i ludzie. Historia rezydencji myśliwskiej w Białowieży w latach 1860–1945. Tom I. Lata 1860–1920, Warszawa – Sankt Petersburg – Białowieża 2019.
Szamryk K., Jeden temat – dwa pióra. Z Puszczy Białowieskiej Henryka Sienkiewicza a Białowieża w albumie Zygmunta Glogera, [w:] Zygmunt Gloger: pisarz, myśliciel, uczony: studia, red. J. Leończuk, J. Ławski, Ł. Zabielski, Białystok 2016.
Tabaszewska J., Spór o naturę puszczy, [w:] O jeden las za daleko. Demokracja, kapitalizm i nieposłuszeństwo ekologiczne w Polsce, red. P. Czapliński, J.B. Bednarek, D. Gostyński, Warszawa 2019.
Ubertowska A., Pisanie puszczy. Ekonomie dyskursu ekokrytycznego i postkolonialnego, „Teksty Drugie” 2017, nr 6.
Więcko E., Puszcza Białowieska, Warszawa 1984.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Gabriela Kasprzyk

