Abstract
The article concerns the work of Eugeniusz Małaczewski, in particular, it focuses on the image of war that the writer presented in his prose, lyric poetry, and journalism. The article presents a polemical position towards the established line of interpretation of Małaczewski’s work, which clearly emphasized elements indicating the writer’s unequivocal positive attitude towards wars. This text outlines Małaczewski’s position on pacifism, nationalism and messianism and indicates those elements in the writer’s work that demythologize the image of armed conflicts. For this purpose, the category of imaginarium understood as figures of collectively experienced drama, in which every experience is inscribed, was used. The article also addresses the issue of combining the glorification of suffering and heroism with antimilitarism, or even pacifism, in Małaczewski’s work. It has been noted that the pacifist potential of Małaczewski’s prose is found in three areas: overt anti-war declarations, descriptions maintained in an expressionist convention, and scenes that disrupt the military-national discourse. The complexities signaled have not been developed so far, and the writer’s complicated attitude to war has not been adequately discussed. The author of the article emphasizes that the unconditional inclusion of Małaczewski in the group of
writers who heroize and glorify war is an action that obscures the multifaceted nature of his work.
References
[b.a.], Eugeniusz Korwin-Małaczewski, „Tygodnik Ilustrowany” 1920, nr 13.
[b.a.], Opowiadania E. Małaczewskiego, „Tygodnik Ilustrowany” 1921, nr 29.
[b.a.], Szkoła Żeromskiego. Eugenjusz Małaczewski, „Rzeczpospolita” 1928, nr 88.
[b.a.], Z dziedziny poezji, „Słowo Pomorskie” 1923, nr 100.
Bergel R., Eugeniusz Małaczewski, „Głos Narodu” 1925, nr 269.
Bielas B., Stanisław Rembek wobec imaginarium wojennego (na przykładzie powieści „Nagan” i „W polu”). „Pamiętnik Literacki” 2025, z. 2.
Braun J., Eugenjusz Małaczewski, „Zet” 1932, nr 16.
Breiter E., Książka, „Skamander”, 1921, nr 14–15.
Bukowski K., Eugen Korwin Małaczewski, „Wiek Nowy” 1922, nr 6263.
Burek T., Problem wojny, rewolucji i niepodległości w zwierciadle prozy narracyjnej, [w:] Literatura Polska 1918–1975. T. 1. Red. A. Brodzka, H. Zaworska, S. Żółkiewski, Warszawa 1975.
Chovnowski P., Eugenjusz Korwin-Małaczewski, „Tygodnik Ilustrowany” 1922, nr 19.
Chrząstowski Z., Małaczewski jako wróż i znachor, [w:] tegoż, Legenda murmańska, Warszawa 1935.
Daszkiewicz-Czajkowska S., Garść wspomnień o Małaczewskim, „Hallerczycy” 1925, nr 6, 7, 8.
Dębicki Z., Eugeniusz Małaczewski, [w:] tegoż, Portrety, Warszawa 1928.
Dębicki Z., Pod lazurową strzechą, „Kurjer Warszawski” 1923, nr 35.
Grzymała-Siedlecki A., E. Korwin-Małaczewski, „Rzeczpospolita” 1922, nr 108.
Grzymała-Siedlecki A., Humor w nowelach Małaczewskiego, „Rzeczpospolita” 1921, nr 239.
Grzymała-Siedlecki A., Powitanie talentu, „Rzeczpospolita” 1921, nr 231.
Grzymała-Siedlecki A., Toast na cześć ducha, „Rzeczpospolita” 1921, nr 247.
Grzymała-Siedlecki A., Wojujący kościół polskości, „Rzeczpospolita” 1921, nr 236.
Hiż T., Eugeniusz Małaczewski, „Tydzień Polski” 1922, nr 18.
Iwaszkiewicz J., Pod lazurową strzechą, „Kurjer Polski” 1922, nr. 338.
Janion M., Wojna i forma, [w:] tejże, Płacz generała. Eseje o wojnie, Warszawa 2007.
Janion M., Zmierzch paradygmatu, [w:] tejże, Czy będziesz wiedział, co przeżyłeś, Warszawa 1996.
Jankowska K., Z dziejów ekspresjonizmu w Polsce. Wokół „Soli ziemi”, Wrocław 1977.
Kielak D., Między wiarą a filozofią. O problematyce duchowego odrodzenia w prozie Eugeniusza Korwina-Małaczewskiego, „Studia Bobolanum” 2019, nr 4.
Kołaczkowski S., Koń na wzgórzu, „Książki” 1922, nr 8–12.
Kotarbiński T., Słowo wstępne, [w:] A. Nilsson, ABC ruchu na rzecz pokoju, Warszawa 1937.
Kubicki B., Posłowie, [w:] Cwałem, galopem. Opowieści z wojny bolszewickiej, Sopot 1990.
Kulpa J., Eugeniusz Małaczewski jako poeta morza, „Kurier Literacko-Naukowy” 1936, nr 26.
Kuncewicz P., Bataliści i wędrowcy, [w:] tegoż, Agonia i nadzieja, Warszawa 1993.
Kwiatkowski J., Literatura Dwudziestolecia, Warszawa 1990.
Leder A., Prześniona rewolucja. Ćwiczenie z logiki historycznej, Warszawa 2013.
Ligocki E., Pod znakiem Apokalipsy, „Gazeta Wieczorna” 1921, nr 5935.
Ligocki E., Ś.p. Eugeniusz Korwin Małaczewski, „Kurier Poznański” 1922, nr 96.
Linkner T., Inferno wojny i bolszewickiego zła w zbiorze opowiadań Eugeniusza Małaczewskiego „Koń na wzgórzu”, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2004, nr 3.
Maciejewska I., Proza polska lat 1914–1918 wobec wojny światowej, „Pamiętnik Literacki” 1981, nr 1.
Makuszyński K., Grób na wzgórzu, „Iskry” 1932, nr 48 (przedruk w, „Kurier Warszawski” 1936, nr 156, s. 3–4; Kartki z kalendarza, Gebethner i Wolff, Warszawa 1939, s. 159–167).
Małaczewski E., Utwory zebrane, red. K. Polechoński, Łomianki 2017.
Małaczewski E., Wojenka, Wielka Pani, [w:] Śpiewy i śpiewki żołnierskie 1914–1921, oprac. W. Jeziorski, Cieszyn [po] 1921.
Miłosz Cz., Wyprawa w dwudziestolecie, Kraków 1999.
Oppman A., Porucznik Eugeniusz Korwin-Małaczewski, „Żołnierz Polski” 1922, nr 26.
Ostasz G., W cieniu „Herostratesa”, Rzeszów 1993.
Paciorkowski S., Eugenjusz Małaczewski, „Gazeta Administracji i Policji Państwowej” 1922, nr 18.
Parkott W., Eugeniusz Małaczewski (W 10-lecie śmierci), „Kurier Literacko-Naukowy” 1932, nr 32.
Piekarski S., Polskie teatry żołnierskie, Warszawa 1999.
Pieńkowski S., Kwiat wojny, „Gazeta Warszawska” 1921, nr 206.
Piwiński L., Powieść, „Przegląd Warszawski” 1921, nr 2.
Pluta J.J., „Przeciw przemocy” – pacyfizm i pacyfiści w dwudziestoleciu międzywojennym, „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny. Prace Historycznoliterackie” 1986, nr 10.
Pluta J.J., Obraz wojny w międzywojennej prozie Rembeka (na podstawie Nagana i W polu), „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny. Prace Historycznoliterackie” 1978, nr 68.
Podborska-Okłów S., Małaczewski a duch polskiej rasy, „Bluszcz” 1922, nr 20.
Polechoński K., Eugeniusz Korwin-Małaczewski – przyczynek do legendy, „Kresy” 1992, nr 12.
Pruszyński K., Pamięci Eugeniusza Małaczewskiego, „Słowo” 1935, nr 44.
Rogoż S., Murmańczycy, „Wiadomości Literackie” 1936, nr 27.
Sajewska D., Nekroperformans. Kulturowa rekonstrukcja teatru Wielkiej Wojny, Warszawa 2016.
Serini K., Religja w utworach Małaczewskiego, „Głos Ewangelicki” 1927, nr 22, 24, 25, 26.
Szczepaniak M., Habitus żołnierski w literaturze i kulturze polskiej w kontekście Wielkiej Wojny, Kraków 2017.
Śmieja W., Androgyniczna Polonia i ukraińska Walkiria. Miodowy tydzień na Ukrainie Eugeniusza Małaczewskiego, „FA-art” 2015, nr 1–2.
Świerczewski K., Nad mogiłą Eugeniusza Małaczewskiego, „Epoka” 1928, nr 285.
Tarnowski W., Najmłodszy wieszcz, „Orzeł Biały” 1947, nr 44.
Urbanowski M., Niefrasobliwy humor Eugeniusza Małaczewskiego, „Arcana” 2002, nr 6.
Urbanowski M., Od Żeromskiego do Helaka. Doświadczenia wojny polsko-bolszewickiej w literaturze polskiej, [w:] Prelekcje Mistrzów, Białystok 2021.
Urbanowski M., Posłowie, [w:] Szlakiem zwycięstwa. Relacje literatów z wojny 1920 roku, Łomianki 2012.
Wyka K., W polu, „Nowa Książka” 1938, nr 2.
Zaherska H., Śmierć poety legionisty, „Przegląd Wieczorny” 1922, nr 94.
Zahradnik J., Eugeniusz Małaczewski, „Słowo Polskie” 1922, nr 89.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Bartłomiej Bielas

