Abstract
This article discusses the role and significance of silence in Władysław Reymont’s Pilgrimage to Jasna Góra. Silence holds an important position in the Nobel laureate’s work, with these motifs being present as early as in the artist’s first major text. In Pilgrimage, silence is primarily characterized in a positive light, conveying a sense of importance and stability. It is an integral part of the sacred and the natural world. In opposition to silence, we find human and civilizational sounds. Importantly, the destruction of this positive state of the world is always caused by human beings and their actions. Reymont also uses silence to characterize the pilgrims themselves. Here, the semantic connotation shifts: sounds become an expression of authenticity, while quietness and silence signify secrecy and distrust. The article also analyzes the circumstances of the text’s creation, including the censorship in force in the Congress Kingdom of Poland, as well as elements that point to the writer’s deliberate strategy, such as self-censorship and the omission of certain experiences and facts.
References
Bachanek G., Piesza pielgrzymka jako miejsce spotkania z Bogiem w twórczości Władysława Reymonta, [w:] Credo Domine, adiuva incredulitatem meam: księga jubileuszowa dedykowana Ojcu Profesorowi Jackowi Salijowi OP, red. J. Kupczak, C. Smuniewski, Poznań–Kraków 2017.
Balcerzan E., Niewyrażalne czy niewyrażone, „Teksty Drugie” 1997, nr 3.
Dąmbska I., Milczenie jako wyraz i jako wartość, „Roczniki Filozoficzne” 1963, z.1.
Kawa M., Pątnik czy badacz? O Reymontowskim opisie pielgrzymki na Jasną Górę, [w:] O granicach i ich przekraczaniu, red. P. Kowalski, M. Sztandara, Opole 2004.
Kielak D., Semantyka przestrzeni sakralnej w twórczości Władysława Stanisława Reymonta, „Studia Bobolanum” 2021, t. 1 (32). DOI: 10.30439/2021.1.7.
Kopaliński W., Lilia, [w:] tegoż, Słownik symboli, Warszawa 1990.
Korwin-Piotrowska D., Cisza, milczenie, przemilczenie oraz pauza – podstawowe rozróżnienia, [w:] tejże, Białe znaki. Milczenie w strukturze i znaczeniu utworów narracyjnych, Kraków 2015.
Krawczyk M., Klasztor jako przykład planowania akustycznego na tle filozofii i teologii ciszy, „Audiosfera. Koncepcje–Badania–Praktyki” 2015, nr 2.
Krzywicki L., Z powodu W. Reymonta: „Pielgrzymka do Jasnej Góry”, „Prawda” 1894, nr 28.
Krzyżanowska M., Jak brzmi upływ czasu? Reymontowska koncepcja związku czasu z dźwiękiem, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio FF – Philologiae” 2022, nr 1. DOI: 10.17951/ff.2022.40.1.57-71.
Krzyżanowska M., W świecie dźwięków. Słuchacze w polskiej prozie lat 1864–1918, Lublin 2023.
Kurkiewicz M., Czy „groza tajemnicy przemawiała [tylko] milczeniem”? Zarys mapy audiatywnej „Wampira” Władysława Stanisława Reymonta, „Ruch Literacki” 2017, z. 6. DOI: 10.1515/ruch-2017-0062.
Martuszewska A., Pozytywistyczna mowa ezopowa w kontekście literackich kategorii dotyczących milczenia i przemilczania, „Pamiętnik Literacki” 1986, z. 2 (77).
Niedźwiedź A., Skrzyżowane itineraria – antropolodzy i pielgrzymi, „Prace Etnograficzne” 2016, t. 44, z. 3. https://doi.org/10.4467/22999558.PE.16.010.6021.
Reymont W.S., Pielgrzymka do Jasnej Góry, Warszawa 1988.
Reymont W.S., Ziemia obiecana, Wrocław 1996.
Rokoszowa J., Milczenie jako fakt językowy, [w:] tejże, Język, czas, milczenie, Kraków 1999.
Sztachelska J., Reporteryje i reportaże, Białystok 1997.
Sztachelska J., Reportaż. Z historii gatunku wieku XIX, „Białostockie Studia Literaturoznawcze” 2013, nr 4. https://doi.org/10.15290/bsl.2013.04.11.
Śnieżek B., Muzyczne aspekty pielgrzymki Władysława Reymonta na Jasną Górę, „Muzyka” 2019, nr 2. https://doi.org/10.36744/m.120.
Wasyk-Jastalska O., Szaleństwo i strach. Groza w noweli „Zabiłem!” Władysława Reymonta, „Tekstualia” 2024, nr 2.
Weil S., Dzieła, tłum. M. Frankiewicz, A. Wielowieyski, Poznań 2004.
Wyka K., Reymont, czyli ucieczka do życia, Warszawa 1979.
Zbudniewek J., Starania Władysława Reymonta o przyjęcie do Paulinów w świetle jego korespondencji, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1969, t. 19.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Tomasz Rarot

