Keywords
Supraśl
silent cinema
Podlasie region
How to Cite
Abstract
The aim of this article is to present the cinema-illusion “Luks” as a social institution operating in the interwar period in Supraśl, Podlasie, in the context of the cultural reception of cinema. It presents the circumstances of the establishment of the cinema-illusion in Supraśl and the cultural context of its functioning. Few source materials, archives, literature on the subject, press materials, as well as memories of living relatives of the founder of the cinema-illusion and residents of Supraśl were taken into account to explain the phenomenon, on a national scale, of its functioning in the 1920s in such a small town. The story presented is a missing piece of the region’s cultural history.
References
Źródła rękopiśmienne i materiały niepublikowane:
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Akta notariusza Urbanowicza Bolesława, zespół nr 298, sygn. 37, repertorium nr 998; nr 298, sygn. 1, repertorium nr 217.
Gwoździej G., Stanisław Gwoździej (1879–1956), spisane przez Henryka Ołdytowskiego, w prywatnych zborach Jerzego Gwoździeja.
Praca dyplomowa: Gwoździej T. (1995), Posesja i działalność Henryka Gwoździeja w Supraślu, PLSP w Supraślu.
„Plan istniejącego kinematografu w Supraślu, należącego do właściciela Gwoździeja przy ulicy Zgierskiej”. Projekt urządzenia kinematografu w domu p. Gwoździeja zatwierdzony przez architekta powiatowego powiatu białostockiego J. Rybołowicza w dniu 28 11 1919 r”, w prywatnych zbiorach Jerzego Gwoździeja.
Literatura przedmiotu:
Balcerzak W., Przemysł filmowy w Polsce, Warszawa 1928.
Banaszkiewicz W., Witczak W., Historia filmu polskiego tom 1 1895–1929, Warszawa 1989.
Biel U., Licencja na kino. O przedwojennych kiniarzach górnośląskich, [w:] Filmowcy i kiniarze. Z dziejów X muzy na Górnym Śląsku, red. A. Gwoźdź, Kraków 2004.
Czajkowski M., Zyskowski J., Ołdytowski H., Supraśl, Kraków 1972.
Dobrowolski L., Wspomnienia supraskie, „Białostocczyzna” 1994, nr 2.
Dobroński A.C., Trzech panów Gwoździejów, https://poranny.pl/trzech-panow-gwozdziejow/ar/5498240 [dostęp: 22.11.2023].
Dolistowska M., Tak zwany dom Jansena w Supraślu i jego nieznana historia, „Białostocczyzna” 1994, nr 2.
Hendrykowska M., Śladami tamtych cieni. Film w kulturze polskiej przełomu stuleci 1895–1914, Poznań 1993.
Jewsiewicki W., Polska kinematografia w okresie filmu niemego /1895–1929/1930/, Łódź 1966.
Jewsiewicki W., Przemysł filmowy w Polsce w okresie międzywojennym (1919–1939), Łódź 1951.
Informacja o filmie, „Dziennik Białostocki” 1920, 18 III.
Informacja o filmie, „Dziennik Białostocki” 1924, 13 IV.
Informacja o pożarze, „Gazeta Białostocka” 1913, 13 VII.
Kisielewska A., Film w twórczości Andrzeja Struga, Białystok 1998.
Lechowski A., Zaczęło się od iluzjonistów. Z historii białostockiego kina, Album białostocki numer 361, „Kurier Poranny” 2015, 25–27 IX.
Łotman J., Rosja i znaki. Kultura szlachecka w wieku XVIII i na początku XIX, przeł. B. Żyłko, Gdańsk 2010.
Łodziński P., Miejsce pierwotnej architektury mieszkaniowej we współczesnej zabudowie małego miasta na przykładzie Supraśla, [w:] Małe miasta. Między tradycją a wyzwaniem przyszłości, red. M. Zemło, Supraśl, Białystok, 2002.
Maroszek J., Monografia miasta i gminy Supraśl, Supraśl 2013.
Peiper T., Tędy, Kraków 1972. Przemysłowe tradycje Supraśla. Zeszyt Historyczny, Towarzystwo Przyjaciół Supraśla 2000, nr 2.
Sedgwick J., Pafort–Overduin C., Znajomość zachowań widowni na podstawie danych statystycznych: Londyn i Amsterdam w połowie lat 30. XX wieku, [w:] Filmowa Europa, red. M. Pabiś-Orzeszyna, M. Rawska, P. Sitarski, Łódź 2020. Skarbiec Supraski, https://ckirsuprasl.com/skarbiec/ [dostęp: 10.03.2025].
Skarżyńska M., Kinematograf Gwoździeja, „Nazukos” 2003, nr 202, XI.
Sitkiewicz P., Gorączka filmowa. Kinomania w międzywojennej Polsce, Gdańsk 2019.
Supraśl, „Gazeta Białostocka” 1917, 5 III.
Supraśl idealne letnisko Białegostoku, „Dziennik Białostocki” 1932, 30 V.
Świdziński W., Co było grane? Film zagraniczny w Polsce w latach 1918–1929 na przykładzie Warszawy, Warszawa 2015.
Wojna kino-magistracka, „Prożektor” 1927, nr 10, 5–6 III.
Zajiček E., Zarys historii gospodarczej kinematografii polskiej, T. 1, Kinematografia wolnorynkowa w latach 1896–1939, Łódź 2015.
Załęski W., Supraśla czas miniony w prasie przedwojennej ze zbiorów Książnicy Podlaskiej, Białystok–Supraśl 2012.
Zielińska A., Kino w Supraślu mieściło się w domu, https://poranny.pl/kino-w-supraslu-miescilo-sie-w-domu/ar/5416910 [dostęp: 22.11.2023].
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Alicja Kisielewska