Keywords
Vilnius
postmemory
trace
familial apocryphon
How to Cite
Abstract
The aim of this article is to explore the references to Vilnius and the ways it is evoked in Stefan Chwin’s Gdańsk narratives, within the context of postmemory and the concept of the familial apocryphon. An analysis of selected works reveals that traces of Vilnius in the prose of the author of Hanemann take various forms—from place names, through material artifacts, to family rituals and behaviours. These traces serve not only as carriers of memory but also as tools for constructing the identities of characters who, in postwar Gdańsk, grapple with a sense of uprootedness and loss. In this prose, Vilnius becomes a symbol of a lost world, yet one that remains present in the form of traces. Their role is multifaceted—they function as a bridge between the past and the present, aid in preserving the memory of roots, and highlight the complexity of the postwar identity of Polish resettles.
References
Adelgejm I., „Tak oto urodziłem się w Gdańsku”… („Odzyskiwanie” Ziem Odzyskanych w młodej prozie polskiej lat 90. XX wieku), „Napis” 2013, nr 1.
Assmann A., Między historią a pamięcią: Antologia, red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa 2008.
Bossak-Herbst B., Gdańsk w powieściach Pawła Huellego i Stefana Chwina – próba rekonstrukcji, „Konteksty” 2008, nr 3–4.
Chwin S., Hanemann, Gdańsk 2001.
Chwin S., Kartki z dziennika, Gdańsk 2004.
Chwin S., Krótka historia pewnego żartu, wyd. I, Kraków 1991.
Chwin S., Złoty pelikan, Warszawa 2004.
Czapliński P., Rozbieżne emancypacje: przewodnik po prozie 1976–2020, Kraków 2024.
Czapliński P., Wzniosłe tęsknoty. Nostalgie w prozie lat dziewięćdziesiątych, Kraków 2001.
Czermińska M., Narracje rodzinne jako forma pamięci kulturowej, [w:] Pamięć zbiorowa i kulturowa. Studia interdyscyplinarne, red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa 2010.
Czermińska M., Pamięć i ślady utraconych miejsc w literaturze migracyjnej, „Rocznik Historii Literatury Polskiej” 2013, nr 56(4).
Dąbrowski B., Postpamięć i trauma. Myśleć inaczej o literaturze małych ojczyzn (na przykładzie powieści Pawła Huellego i Stefana Chwina), [w:] Nowe dwudziestolecie (1989–2009). Rozpoznania, hierarchie, perspektywy, red. H. Gosk, Warszawa 2010.
Drotkiewicz A., Dziewit A., Teoria trutnia i inne, Wołowiec 2009.
Hirsch M., Family Frames: Photography, Narrative, and Postmemory, Cambridge and London 2012.
Hirsch M., The Generation of postmemory: writing and visual culture after the Holocaust, New York 2012.
Iwasiów I., Hipoteza literatury neo-post-osiedleńczej, [w:] Narracje migracyjne w literaturze polskiej XX i XXI wieku, red. H. Gosk, Kraków 2012.
Krasnodębski J., Z Wilna nad Wilią do ‘Wilna nad Wisłą’. Ekspatriacja i osiedlenie się mieszkańców Wileńszczyzny w Toruniu (1944–1948), Toruń 2019.
Łęcka G., Niebezpieczne zajęcie – rozmowa ze Stefanem Chwinem, „Polityka” 1996, nr 3.
Medecka M., Apokryf rodzinny jako odmiana dwudziestowiecznej powieści historycznej, Lublin 2007.
Medecka M., Zakazane/zapomniane pogranicza kultur w powieści kryminalnej i apokryfie rodzinnym, „Zeszyty Naukowe KUL” 2013, t. 56, nr 4.
Naruniec R., Pielgrzym czy wygnaniec? Poszukiwanie tożsamości ludzi wykorzenionych, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” 2012, nr 12.
Nowe dwudziestolecie (1989–2009). Rozpoznania, hierarchie, perspektywy, red. H. Gosk, Warszawa 2010.
O Gdańsku literackim 1945–2015: archeologie miejsca, palimpsesty historii, red. J. Mosakowski, B. Dąbrowski, R. Młynarczyk, A. Nowaczewski, Gdańsk 2018.
Pamięć historyczna jako balast zamulający duszę, [rozm. z Michałem Nogasiem], „Liberté!” 2019, https://liberte.pl/pamiec-historyczna-jako-balast-zamulajacy-dusze [dostęp: 21.01.2025].
Parzych M., Źródło sukcesu czy niepowodzenia? O genologicznej heterogeniczności pisarstwa Pawła Huellego”, Studia Gdańskie 2013, nr 33.
Ricoeur P., Memory, History, Forgetting, Chicago 2004.
Szajnert D., Materiały do „Słownika Rodzajów Literackich” – Apokryf literacki, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2014, nr 57/114, z. 2.
Weżgowiec B., Pisarz i miasto: Gdańsk w prozie Stefana Chwina, Kraków 2020.
Zawadzki A., Literatura a myśl słaba, Kraków 2009.
Zawadzki A., Ślad, [w:] Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, red. M. Saryusz-Wolska, R. Traba, współpr. J. Kalicka, Warszawa 2014.
Złe miejsce na ziemi, [rozm. z Andrzejem Franaszkiem], „Tygodnik Powszechny” 1996, nr 1.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Barbara Weżgowiec