Keywords
Vilnius
contemporary novel
How to Cite
Abstract
This article analyzes Magdalena Niedźwiedzka’s contemporary novel, which chronicles the life of Barbara Radziwiłł. The protagonist is constructed based on unfair stereotypes about her that have prevailed since the 16th century. The author focuses on two aspects of the Lithuanian biography of the queen. The first is the prevailing belief in her licentiousness, sexual freedom, and shamelessness. The second is the portrayal of Barbara as a witch who seduced the king with her spells. Based on stereotypes and rumors, the novel’s portrayal of Barbara becomes nothing more than a conglomeration of opinions and patterns of thinking about the queen, repeated over centuries.
References
Besala J., Zygmunt August i jego żony. Studium historyczno-obyczajowe, Poznań 2015.
Bogucka M., Barbara Radziwiłłówna, [w:] Życiorysy historyczne, literackie i legendarne, red. Z. Stefanowska i J. Tazbir, wybór ilustracji S. Gąsowski, Warszawa 1980.
Bogucka M., Bona Sforza, Wrocław 1998.
Bugaj R., Nauki tajemne w dawnej Polsce. Mistrz Twardowski, Poznań 2022.
Brzozowska-Krajka A., Magia dobrego początku – mediacyjna struktura świtu, [w:] tejże, Symbolika dobowego cyklu powszedniego w polskim folklorze tradycyjnym, Lublin 1994.
Czerniecka-Haberko A., Między poetyckim uniesieniem a traumą przeszłości. Zygmunt August w twórczości historycznej Adama Mickiewicza, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Zeszyty Historyczne” 2015, t. XIV.
Dysa K., Historia z wiedźmami. Procesy o czary w ukraińskich województwach Rzeczpospolitej XVII i XVIII wieku, przekł. z j. ukraińskiego A. Łazar, K. Kotyńska, tłumacz. i adaptacja z j. angielskiego A. Łazar, Lublin 2024.
Gołębiowska-Suchorska A., „Dziewczę przędzie, Pan Bóg nitki daje”. O spójności ludowej wizji świata, Bydgoszcz 2011.
Januszek-Sieradzka A., Oprawa liturgiczna koronacji królowych w Polsce w pierwszej połowie XVI stulecia w świetle ordines coronandi Barbary Zápolyi (1512) i Barbary Radziwiłłówny (1550), „Tabularium Historiae” 2017, t. II.
Jędrzejewski P., Elżbieta Austriaczka – królowa polska i wielka księżna litewska (1526–1545), „Res Gestae. Czasopismo Historyczne” 2015, t. I.
Kosman M., Litwa pierwotna. Mity – legendy – fakty, Warszawa 1989.
Kowalczyk S., Wizerunek wiedźmy w piśmiennictwie staropolskim XVI i XVII wieku, Kraków 2023.
Kowalski P., Kultura magiczna. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa 2007.
Kowalski P., Woda żywa. Opowieść o wodzie, zdrowiu, higienie i dietetyce, Wrocław 2002.
Kuchowicz Z., Barbara Radziwiłłówna, Łódź 1978.
Laprus J., Słowiańskie rośliny czarowne, Warszawa 2013.
Letkiewicz E., Klejnoty królowej Barbary Radziwiłłówny (1520 lub 1523–1551), [w:] tejże, Klejnoty w Polsce: czasy ostatnich Jagiellonów i Wazów, Lublin 2006.
Łasicki J., Sandecki-Malecki J., O Bogach i wierzeniach dawnych Żmudzinów, Litwinów i Prusów, przeł. i oprac. M. Wolf, Wrocław 2019.
Molenda M., Queen’s garderob. Creating a queen. Costumes of Barbara Radziwiłl and Catherine Jagiellon as tools used to achieve royal splendor, „Dalie Art” 2025.
Molenda M., Udział żon króla w transferze i propagowaniu wzorców mody. Barbara Radziwiłłówna, [w:] tejże, Splendide Vestitus. O znaczeniu ubiorów na królewskim dworze Jagiellonów w latach 1447–1572, Kraków 2012.
Morstin L.H., Pierścień Barbary, „Wiadomości Literackie” 1932, nr 49.
Narbutt T., Dzieje starożytnego narodu litewskiego, t. 1: Mitologia litewska, Wilno 1835.
Niedźwiedzka M., Barbara Radziwiłłówna. Zmierzch Jagiellonów, Warszawa 2019.
Orzechowska S., Mak w polskich opowieściach folklorystycznych, „Literatura Ludowa” 2020, nr 4–5.
Ostling M., Między diabłem a hostią. Czary i czarownice w wyobrażeniach mieszkańców i mieszkanek Rzeczypospolitej XVI i XVIII wieku, przeł. Ł. Hajdrych, Warszawa 2023.
Paczkowski M.C. OFM, Czujny zwiastun brzasku i zmartwychwstania. Kogut w symbolice chrześcijańskiej, „Biblica et Patristica Thoruniensia” 2014, t. 7, nr 4.
Pearls H., Wąż w wierzeniach ludu polskiego, Lwów 1937.
Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. Słownik Adama Fischera, red. M. Kujawska, Ł. Łuczaj, J. Sosnowska, P. Klepacki, Wrocław 2016.
Rożek M., Ordo coronandi Regis Poloniae, [w:] tegoż, Polskie koronacje i korony, Kraków 1987.
Rusek I.E., Barbara’s body, przeł. E. Kiszycka, „Dalie Art” 2025.
Rusek I.E., Legenda Barbary Radziwiłłówny w polskiej literaturze i kulturze, [w:] Barbara królowa z klejnotów. Katalog wystawy czasowej Muzeum w Nieborowie i Arkadii 15.06.–30.11.2025, red. M. Molenda, Muzeum w Nieborowie i Arkadii 2025.
Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. II: Rośliny, z. I: Warzywa, przyprawy, rośliny przemysłowe, red. J. Bartmiński, Lublin 2018.
Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. II: Rośliny, z. III: Kwiaty, red. J. Bartmiński, Lublin
2019.
Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. II: Rośliny, z. IV: Zioła, red. J. Bartmiński, Lublin 2019.
Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. II: Rośliny, z. V: Drzewa owocowe i iglaste, red. J. Bartmiński, Lublin 2020.
Sucheni-Grabowska A., Pająk w folklorze rosyjskim, „Acta Polono-Ruthenica” 2007, t. 1, nr 12.
Tresidder J., Słownik symboli, przeł. B. Stokłosa, Warszawa 2005.
Walęciuk-Dejneka B., Ludowy obraz kobiety – perspektywa inności. Folklor – literatura, Siedlce 2014.
Wenerska W., Czarownice. Szkice o potępionej kobiecości, Warszawa 2020.
Wenerska W., Zioło miłości, [w:] tejże, Zioła-dziwy. Z literackiego zielnika romantycznego, Lublin 2005.
Zawadzka D., Tragizm Wallenroda – tragizm Radziwiłłówny. O nie zrealizowanym pomyśle Mickiewicza na dramat (?), [w:] Problemy tragedii i tragizmu. Studia i szkice, red. H. Krukowska, Białystok 2005.
Zubiński T., Mitologia bałtyjska (litewska, łotewska, pruska), Sandomierz 2014.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Iwona E. Rusek