Keywords
"Alphabet of Memories"
censorship
Polish People’s Republic (PRL)
publication ban
How to Cite
Abstract
Antoni Słonimski, on the one hand, a renowned author with an exceptional literary output, and on the other, a committed oppositionist (subjected to a complete publication ban for the second time at the end of his life), aroused the interest of officials who meticulously censored his work. What attitude did the author adopt in such a complex situation? And what were the consequences for his Alphabet of Memories? These questions will be addressed in the following article. Słonimski, wishing to continue his function as a writer, sometimes engaged in a “game” with the authorities, occasionally making concessions. In the case of the Alphabet of Memories, although certain interventions were made in the text, the author never fully reconciled himself to them.
References
AAN, GUKPPiW, sygn. 1091.
AAN, GUKPPiW, sygn. 1190.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3430, „Informacje codzienne Zespołu Instruktażu, Ocen i Kontroli GUKPPiW o ingerencjach w prasie, publikacjach nieperiodycznych, drukach ulotnych, widowiskach estradowych, programach Polskiego Radia i Telewizji Polskiej, filmach, nagraniach płytowych, afiszach w okresie: 31 XII 1974–29 I 1975”. „Informacja nr 16 z 20 stycznia 1975”.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3438, „Informacje codzienne Zespołu Instruktażu, Ocen i Kontroli GUKPPiW o ingerencjach w prasie, publikacjach nieperiodycznych, drukach ulotnych, widowiskach estradowych, programach Polskiego Radia i Telewizji Polskiej, filmach, sztukach teatralnych, nagraniach płytowych, pieczątkach, w okresie: 20 X–18 XI 1975”. „Informacja nr 247 o bieżących ingerencjach z 4 listopada 1975”.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3453, „Informacje codzienne Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk o ingerencjach w okresie: 8 VI–7 VII 1976 w prasie, publikacjach nieperiodycznych, programie Polskiego Radia i Telewizji Polskiej, widowiskach estradowych, filmów, drukach ulotnych, wystawach, sztukach teatralnych, afiszach, plakatach, pieczątkach”. „Informacja nr 38” z 18 czerwca 1976 roku.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3454, „Informacje codzienne Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk o ingerencjach w okresie: 8 VI–7 VII 1976 w prasie, publikacjach nieperiodycznych, programie Polskiego Radia i Telewizji Polskiej, widowiskach estradowych, filmów, drukach ulotnych, wystawach, sztukach teatralnych, afiszach, plakatach, pieczątkach”. „Informacja nr 38” z 18 czerwca 1976 roku.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3467, „Informacje dwutygodniowe Zespołu Instruktażu, Ocen i Kontroli GUKPPiW o ingerencjach w okresie: 16 IX–15 XI 1975 w czasopismach, drukach ulotnych, publikacjach nieperiodycznych, programach Polskiego Radia i Telewizji Polskiej, widowiskach estradowych, sztukach teatralnych, filmach, plakatach”. „Informacja o materiałach zakwestionowanych w okresie 1–15 listopada 1975”.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3572, „Informacje codzienne Zespołu Instruktażu i Dokumentacji GUKPPiW o ingerencjach w prasie, publikacjach nieperiodycznych, drukach ulotnych, widowiskach estradowych, filmach, programach Polskiego Radia i Telewizji Polskiej, wystawach, sztukach teatralnych, plakatach, afiszach, pieczątkach w okresie: 30 X–29 XI 1976”. „Informacja o bieżących ingerencjach” nr 169 z 26 listopada 1976 roku.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3573, „Informacje codzienne Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk o ingerencjach w okresie: 18 XI–30 XII 1976 w prasie, publikacjach nieperiodycznych, programie Polskiego Radia i Telewizji Polskiej, widowiskach estradowych, filmów, nagrań kasetowych, drukach ulotnych, wystawach, sztukach teatralnych, plakatach, pieczątkach”.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3686, „Informacje kwartalne o ingerencjach w okresie: I–XII 1976 w publikacjach wyznaniowych: czasopismach, drukach ulotnych, publikacjach nieperiodycznych, sztukach teatralnych, afiszach”. „Informacja o ingerencjach w prasie katolickiej w I kwartale 1976 r.”.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3687, „Informacje kwartalne o ingerencjach w okresie: I–XII 1976 w publikacjach katolickich: czasopismach, drukach ulotnych, publikacjach nieperiodycznych, sztukach teatralnych, afiszach”. „Informacja o ingerencjach w prasie katolickiej w I kwartale 1976 r.”.
AAN, GUKPPiW, sygn. 3738, „Ingerencje cenzorskie w okresie I 1976–XII 1977 r. Opracowania informacyjne i analityczne dla instancji partyjnych, instytucji współdziałających oraz zespołów i delegatur, wykazy, notatki, referat”.
Bartoszewski W., Mój Słonimski, [w:] Wspomnienia o Słonimskim, red. P. Kądziela, A. Międzyrzecki, Warszawa 1996.
Bartoszewski W., Z „Alfabetu wspomnień” Antoniego Słonimskiego (inedita), „Więź” 1982, nr 4–6.
Bikont A., Szczęsna J., Lawina i kamienie, Warszawa 2006.
Bojarska A., Schyłek Człowieka-Brzytwy, „Nowe Książki” 1981, nr 19.
Budnik M., Antoni Słonimski w aktach cenzury PRL. Wybór dokumentów Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk z lat 1961–1980, „Bibliotekarz Podlaski” 2021, nr 4; https://doi.org/10.36770/bp.647.
Budnik M., Śmierć Antoniego Słonimskiego w świetle dokumentów cenzury z 1976 r. [w druku].
Krajewski A., Między współpracą a oporem. Twórcy kultury wobec systemu politycznego PRL (1975–1980), Warszawa 2004.
Krzywicka I., Nasza przyjaźń trwała pół wieku, [w:] Wspomnienia o Słonimskim, red. P. Kądziela, A. Międzyrzecki, Warszawa 1996.
Korzeniewska E., Zarys literatury polskiej dla kl. XI: wraz z antologią poezji i publicystyki. Cz. 2, 1918–1950, Warszawa 1952.
Marianowicz A., Raptularz familianta, [w:] Wspomnienia o Słonimskim, red. P. Kądziela, A. Międzyrzecki, Warszawa 1996.
Marzec ’68: między tragedią a podłością, red. G. Sołtysiak, J. Stępień, Warszawa 1998.
Michnik A., „Kto to ma czelność zwać mnie odszczepieńcem?”, [w:] Wspomnienia o Słonimskim, red. P. Kądziela, A. Międzyrzecki, Warszawa 1996.
Prawdzic R., Testament Antoniego Słonimskiego, „Tygodnik Powszechny” 1976, nr 48.
Rokicki K., Literaci: relacje między literatami a władzami PRL w latach 1956–1970, Warszawa 2011.
Sitkiewicz P., Człowiek-Brzytwa. Cztery szkice o felietonach Antoniego Słonimskiego, Gdańsk 2024.
Słonimski A., 138 wierszy, Warszawa 1973.
Słonimski A., Alfabet wspomnień, Warszawa 1975.
Słonimski A., Alfabet wspomnień, wyd. 2 uzup., Warszawa 1989.
Słonimski A., Gwałt na Melpomenie, Warszawa 1982.
Słonimski A., Młodość górna. Wiek klęski. Wiek męski, Warszawa 1965.
Słonimski A., Obecność – Rozmowa z Antonim Słonimskim, rozm. przepr. J. Karpiński, „Tygodnik Powszechny” 1975, nr 42.
Słonimski A., Wieniawa, „Więź” 1957, nr 1.
Śmieja F., Pisać mi wolno. Spotkanie ze Słonimskim, „List Oceaniczny. Dodatek kulturalny «Gazety» z Toronto” 2003, https://www.cultureave.com/pisac-mi-wolno-spotkanie-ze-slonimskim-1895-1976/ [dostęp: 20.07.2025].
Trzeciakowska A., Antoni, [w:] Wspomnienia o Słonimskim, red. P. Kądziela, A. Międzyrzecki, Warszawa 1996.
Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 lipca 2024 r. w sprawie ustanowienia roku 2025 Rokiem Antoniego Słonimskiego, „Monitor Polski. Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej” 2024, Poz. 741.
Wójcik W., Przyjaźnie poetyckie: Słonimski – Baliński, [w:] „Skamander”, T. 6: Studia o twórczości Antoniego Słonimskiego, red. I. Opacki, Katowice 1988.
Zagajewski A., Kornhauser J., Świat nie przedstawiony, Kraków 1974.
Żeromska M., Znałam go od zawsze, [w:] Wspomnienia o Słonimskim, red. P. Kądziela, A. Międzyrzecki, Warszawa 1996.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Magdalena Budnik