Keywords
ego-document
Travel Diary
political emigration
European heritage
How to Cite
Abstract
This article explores the biography and literary legacy of Pylyp Orlyk (Filip Orlik), the first Ukrainian political émigré and hetman in exile. The study focuses on his monumental five-volume manuscript, Diariusz podróżny (Travel Diary), written in a mixture of Old Polish, Latin, and French. The author discusses the key stages of Orlyk’s life, from his education in Vilnius and Kyiv to his election as hetman in 1710 and his subsequent difficult years of exile, including his isolation and “Babylonian captivity” in Thessaloniki. Furthermore, the article presents the findings of recent archival research conducted in 2012 and 2024 at the French diplomatic archives in Paris. This research is part of a broader National Programme for the Development of Humanities (NPRH) project aimed at deciphering, translating, and publishing the 1727–1732 portion of the diary along with a critical scholarly apparatus. The text highlights Orlyk’s profound erudition, his use of Latin as an elite cultural code, and his deep connection to the European intellectual tradition. Ultimately, the author argues that Orlyk’s diary is a remarkable ego-document that provides invaluable personal and historical insights, fully deserving its place within both European and global cultural heritage.
References
Archives diplomatiques du Ministère des Affaires étrangères, La Courneuve, sygn. MD Pologne, P.18006, P 18007, Vues:956 [Journal de voyage d’Orlik, rédigé en poloneis], 5 vol. in-fol.
Axer J., Sytuacja metodologiczna w badaniach nad źródłami łacińskojęzycznymi okresu nowożytnego, [w:] Łacina jako język elit, red. J. Axer, Warszawa 2004.
Borščak I., Dante j Orlyk, „Ukraïnsʹka Trybuna” 1922, nr 22.
Borščak I., L’atamanno ucraino Filippo Orlik su Dante, „L’Europa orientale” 1924, nr 3.
Borščak I., Pylyp Orlyk – knyžnyk, „Bibliografični visti” 1929, nr 2–3.
Borščak I., V knygozbirni getʹmana Orlyka, „Literaturno-Naukovyj Visnyk” 1923, nr 11.
Bzorek D., Sprawozdanie z III Międzynarodowej konferencji Naukowej z cyklu „Filozofia bycia i przetrwania w egodokumentach pisarzy, malarzy i filmowców. Od czasów Orlika do współczesnych”, „Studia Polsko-Ukraińskie” 2022, red. W. Sobol, t. 9.
Dmytryšyn I., Grygorij Orlyk abo Kozacʹka naciâ u francuzʹkij diplomatiï, Kyïv 2019.
Frątczak M., Brodowska K., Bzorek D., Bycie jako przetrwanie. V Międzynarodowa Konferencja Naukowa z cyklu „Filozofia bycia i przetrwania w egodokumentach pisarzy, malarzy i filmowców. Od czasów Orlika do współczesnych”, „Studia Polsko-Ukraińskie” 2024, red. W. Sobol, t. 11.
Frick D., Wstęp, [w:] Wilnianie. Żywoty siedemnastowieczne, oprac. D. Frick, Warszawa 2008.
Gierowski J.A., Orlik Filip h. Nowina, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXIV, Gdańsk 1979.
Herbarz Polski Kaspra Niesieckiego S.J. powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych i wydany przez Jana Nep. Bobrowicza, t. 7, Lipsk 1841.
Hernas C., Barok, Warszawa 1998.
Jakowenko N., Historia Ukrainy do 1795 roku, tłum. A. Babiak-Owad, K. Kotyńska, Warszawa 2011.
Kaminska Y., Ukraïna u vijni. Bolʹovi točky istoriï, „Studia Polsko-Ukraińskie” 2023, t. 10.
Kornacka M., Kryptocytaty, wyrażenia przysłowiowe i inne obce wtręty w łacińskich listach Filipa Orlika (na podstawie rękopisu z 1727 roku), „Studia Polsko-Ukraińskie” 2025, t. 12.
Kowal P., Testament Prometeusza. Źródła polityki wschodniej III Rzeczypospolitej, Warszawa-Wojnowice 2018.
Krupnycʹkyj B., Getʹman Pylyp Orlyk (1672–1742): jogo žyttâ i dolâ, Kyïv 1991.
Krupnycʹkyj B., Getʹman Pylyp Orlyk (1672–1742): oglâd jogo polityčnoï diâlʹnosty, Varšava 1937.
Krupnycʹkyj B., Pylyp Orlyk i Sava Čalyj. Vydannâ ukraïnsʹkogo istoryko-filologičnogo tovarystva v Prazi, Praga 1937.
Łacina jako język elit, red. J. Axer, Warszawa 2004.
Małachowski P.N., Zbiór nazwisk szlachty z opisem herbów własnych familiom zostaiącym w Królestwie Polskim i Wielkim Xięstwie Litewskim przez urodzonego Piotra Nałęcza Małachowskiego ziemianina Woiewod. Czernichowskiego ułożony, Lublin 1805.
Nora P., Między pamięcią a historią, red. P. Kłoczowski, Gdańsk 2022.
Prokop’ûk O., Âremenko M., Na počatku kar’êry: katedralʹnyj pysar Pylyp Orlyk, [w:] Pylyp Orlyk: žyttâ, polityka, teksty. Materialy Mižnarodnoï naukovoï konferenciï „Ad fontes” do 300-riččâ Bendersʹkoï konstytuciï 1710 r., red. N. Âkovenko, Kyïv 2011.
Rawita-Gawroński F., Filip Orlik jako Hetman Kozacki, „Biblioteka Narodowa. Pismo miesięczne, poświęcone naukom, sztukom i sprawom społecznym” 1899, t. III.
Reênt O., Kolâda I., Usi getʹmany Ukraïny, Harkiv 2008.
Remarkable Diaries. The World’s Greatest Diaries, Journals, Notebooks, and Letters, wstęp K. Williams, oprac. R.G. Grant, A. Humphreys, E. Ripley, I. Zachek, New York 2020.
Rendûk T., Pylyp Orlyk: moldavsʹki ta rumunsʹki šlâhy, Černivci 2013.
Riznyčenko V., Pylyp Orlyk (Getʹman-emigrant). Jogo žyttâ j diâlnistʹ. Z nagody 175 rokovyn z času jogo smerti, Kyïv 1991.
Sobol V., Slov’ânsʹka ŝodennykova proza i diariuš Orlyka, [w:] Slov’ânsʹki obriï. Dopovidi do XIV Mižnarodnogo Slavistyčnogo kongresu, Kyïv 2008.
Sobol W., Hetman Orlik (1672–1742) i król Leszczyński (1677–1766), „Teksty Drugie” 2025, nr 1.
Sobol W., Ukraińskie baroko. Teksty i konteksty, Warszawa 2015.
Zlenko P., Ukraïnsʹki pryvatni biblioteky (Ivana Mazepy, Pylypa Orlyka, Kyryla Rozumovsʹkogo), „Ukraïnsʹka knyga” 1937, nr 9–10.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Walentyna Sobol