Abstract
The author of this essay considers the place of Adam Mickiewicz (1798–1855), the great Polish Romantic poet, in the national cultures of Lithuanians, Belarusians, and Ukrainians. He demonstrates how, at the turn of the 20th and 21st centuries, two distinct processes clashed: the postmodern process of undermining national narratives of history and culture, and the process of nationalization of cultures in the states that emerged from the ruins of the Soviet empire, which took place with great force in Central and Eastern Europe after 1989 and 1992 (the collapse of the USSR). For Poles, Mickiewicz remained a national Polish writer, although they appreciated the multicultural context of the Grand Duchy of Lithuania in which he arose. For Ukrainians, he is a Polish poet stemming from a shared tradition. In Belarus, state scholarship has declared his affiliation with "Belarusian Literature" (rather than national Belarusian literature). Lithuanians, however, have expressed ambivalence. For them, he is a Polish poet born in Lithuania who (unfortunately) chose Polish language and culture.
References
Baribal, Mickiewicz jednak był Litwinem, Salon 24, 1.04.2012, https://salon24.pl. [dostęp: 13.01.2026].
Dylągowa H., Wielkie Księstwo Litewskie w świadomości Polaków XIX–XX wieku, [w:] Kultura Litwy i Polski w dziejach: tożsamość i współistnienie, red. J. Wyrozumski, Kraków 2000.
Kowalczykowa A., Wstęp do: A. Mickiewicz, Pan Tadeusz czyli Ostatni zajazd na Litwie, wstęp i oprac. A. Kowalczykowa, uzupełnienie J. Fiećko, Wrocław 2024.
Kubilius V., Adomas Mickievicius: poeta ir Lietuva / Adam Mickiewicz: poeta i Litwa / Adam Mickiewicz: Poet and Lithuania, przeł. A. Gutauskaitė, V. Ušinskienė, Vilnius 1998.
Lìtaratura Belarusì XIX stagoddzâ: antalogìâ, ukl. K. A. Cvìrka, Ì. S. Špakoŭskì, K. U. Antanovìč, Minsk 2013.
Litwin, czyli prawdziwy Polak. Z Tomasem Venclovą rozmawia Jacek Kiełpiński, „Nowości Dziennik Toruński” 26 lutego 2010, https://nowosci.com [dostęp: 20.04.2026].
Ławski J., Bilingwizm w Europie Środkowo-Wschodniej: między kulturą a geopolityką, [w:] Zagadnienia bilingwizmu, pod red. Ł. Zabielskiego, Seria I: Dwujęzyczni pisarze litewscy i polscy, red. A. Baranow, J. Ławski, Białystok–Vilnius 2017.
Ławski J., Literatura i geopolityka. Eseje, Białystok 2026.
Ławski J., Litwy Adama Mickiewicza, [w:] Tożsamość na styku kultur: zbiór studiów = Tapatybė kultūrų sankirtoje: mokslinių straipsnių rinkinys, T. 3, pod red. I. Masojć i H. Sokołowskiej, Wilno 2016.
Maldzis A., Do kogo należy spuścizna Adama Mickiewicza, przeł. z białoruskiego C. Seniuch, „Lithuania” 1998, nr 7.
Mickevičius A., Lenkų tautos ir lenkų piligrimystės knygos, iš lenkų kalbos vertė Žilvinas Norkūnas, Vilnius 2019.
Mickiewicz A., Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego, [w:] Dzieła. Wydanie Rocznicowe 1798–1998, t. V: Proza artystyczna i pisma krytyczne, oprac. Z. Dokurno, Warszawa 1999.
Nawrocka E., „…Znad Niemna… mieszkaniec Europy”, [w:] Światło w dolinie. Prace ofiarowane Profesor Halinie Krukowskiej, red. K. Korotkich, J. Ławski, D. Zawadzka, Białystok 2007.
Piroczkinas A., Litewskie lata Mickiewicza, przeł. B. Markuza, Warszawa 1998.
Šalna: Mickiewicz był przede wszystkim polskim poetą. Z Rimantasem Šalną rozmawiał Antoni Radczenko, 24 grudnia 2012 r., pl.delfi.lt [dostęp: 20.04.2026].
Šeina V., Nasz obcy poeta. Adam Mickiewicz w kanonie literatury litewskiej (1883–1940), przeł. I. Szulska, Kraków 2024.
Šeina V., The Lithuanianisation of Adam Mickiewicz, „Interlitteraria” 2023, 28/2.
Speičytė B., „Gente Lithuanus, natione Polonus?”. Tapatybės žodynas XIX a. vidurio Lietuvoje, „Prace Bałtystyczne” 2016, t. 6.
Venclova T., Native realm revisited: Mickiewicz's Lithuania and Mickiewicz in Lithuania, „Krasnogruda” 1998, nr 8.
Venclova T., Powrót do rodzinnej Europy, czyli Mickiewiczowska Litwa i Mickiewicz na Litwie, przeł. A. Kozak, [w:] tegoż, Niezniszczalny rytm. Eseje o literaturze, Sejny 2002.
Żeligowski E., Krasna Góra, [w:] Poezye Antoniego Sowy, Petersburg 1858, cyt. za: tegoż, Jordan. Fantazja dramatyczna. Pisma, wstęp P. Wojciechowski, Z. Kaźmierczak, red. P. Wojciechowski, współpraca red. i komentarz edytorski J. Ławski, Białystok 2023.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2026 Jarosław Ławski

