“Nothing New Under the Sun”? On (Not)New Themes in 21st-Century Polish Fiction by Women. A Preliminary Analysis
PDF (Język Polski)

Keywords

prose
corporeality
somatic criticism
Tadeusz Różewicz

How to Cite

Zwolińska, B. (2026). “Nothing New Under the Sun”? On (Not)New Themes in 21st-Century Polish Fiction by Women. A Preliminary Analysis. Bibliotekarz Podlaski Ogólnopolskie Naukowe Pismo Bibliotekoznawcze I Bibliologiczne, 71(2), 25–43. https://doi.org/10.36770/bp.1169

Abstract

In this article, I examine the extent to which contemporary prose by women addresses new themes and phenomena not previously described in literature. To illustrate and contrast the old with the new, I choose the prose of Tadeusz Różewicz. I also mention his poetry and dramas, which clearly demonstrate signs of modernity and being ahead of their time, both in terms of subject matter and formal and genre solutions.
     Due to the breadth of the topic, I limit myself to selected and, in my opinion, representative works from 21st-century Polish literature by women, believing that they provide sufficient quantitative and cross-sectional material for drawing final conclusions. I focus solely on the prose of women authors, and I refrain from detailed analyses of the selected examples, limiting myself to more general summaries and interpretations. A review of the cited works confirms the thesis about the limited originality of contemporary prose. It's difficult to identify works that "break away" from the themes, ideas, and aesthetic categories of previous eras. Contemporary prose can be said to draw on the ideas, themes, and aesthetic solutions of previous centuries, especially the 20th. This can be explained by the timelessness of the dilemmas plaguing humanity, reflected in literature. The novels and short stories discussed here are distinguished by their language: laconic, seemingly unemotional, often provocatively vulgar, and blunt, even when describing difficult experiences, traumas, failures, and tragedies. Instead of elaborate descriptions, brevity, metaphor, and symbolism appear. Narrative language becomes a way of describing the situation of the modern woman, a diagnosis delivered without sentiment or sentimentality, ironically and iconoclastic. Another feature of these approaches is brevity and emotional tone, noticeable, for example, in "mournful" prose (Bezmatek by M. Marcinów, Łakome by M. Lebda), which differs from the consolatory-elegiac tone in Matka odchodzi by Różewicz.

https://doi.org/10.36770/bp.1169
PDF (Język Polski)

References

Adelgejm I., Chcę rozmawiać. Autoterapeutyczne funkcje narracji Justyny Bargielskiej i Anny Starobiniec o utracie perinatalnej, „Postscriptum Polonistyczne” 2017, nr 2(20).

Bargielska J., Obsoletki, Wołowiec 2010.

Bator J., Trzy i pół godziny, [w:] tejże, Ucieczka niedźwiedzicy, Kraków 2022.

Bieńkowska M., Queer i transseksualność. Transseksualizm w kontekście teorii queer, „Studia Socjologiczne” 2014, 4(215).

Boczkowska M., Eskapada z muzeum prozy. O twórczości Zyty Rudzkiej, [w:] Skład osobowy. Szkice o prozaikach współczesnych, red. A. Nęcka, D. Nowacki, J. Pasterska, Katowice 2014.

Borowczyk J., Skibski K., Brak wiary w istnienie świata? Opowieść Magdaleny Tulli o pewnej matce i córce z Peerelem w tle, „Roczniki Humanistyczne” 2017, t. 65, z. 1.

Boruszkowska I., Defekty. Literackie auto/pato/grafie, Kraków 2016.

Budrowska B., Regulamin i improwizacje, czyli o kulturowym skrypcie bycia matką, „Kultura i Społeczeństwo” 2001 nr 2, t. 45.

Budrowska K., Kobieta i stereotypy: obraz kobiety w prozie polskiej po roku 1989, Białystok 2000.

Chutnik S., Jolanta, Kraków 2015.

Chutnik S., Księżniczki, [w:] tejże, Kieszonkowy atlas kobiet, Kraków 2009.

Chutnik S., Tyłem do kierunku jazdy, Kraków 2022.

Cieplak A., Lata powyżej zera, Kraków 2017.

Cieplak A., Ma być czysto, Warszawa 2016.

Dzika-Jurek K., Milczenie matki jako klucz do twórczości Magdaleny Tulli, [w:] Milczenie. Antropologia – Hermeneutyka, red. A. Regiewicz, A. Żywiołek, Częstochowa 2014.

Egzystencjalne doświadczenie starości w literaturze, red. A. Gleń, I. Jokiel, M. Szladowski, Opole 2008.

Filipiak I., Absolutna amnezja, Warszawa 1995.

Filipowicz K. E., Droga do śmierci Sandry K., [w:] Człowiek w drodze, red. L. Wiśniewska, t. 1, Bydgoszcz 2000.

Franczak J., Maszyny antropologiczne w dramatach Różewicza, [w:] Próba rekonstrukcji. Szkice o twórczości Tadeusza Różewicza, red. T. Kunz, J. Orska, Kraków 2014.

Franczak R., Serce, Warszawa 2016.

Galant A., Dziewczęta z Nowolipek i ich młodsze siostry, „Pogranicza: szczeciński kwartalnik kulturalny” 2008, nr 1.

Gawron A., Macierzyństwo. Współczesna literatura, kultura, etyka, Łódź 2016.

Gdy odchudzanie jest chorobą: anoreksja i bulimia, red. I. Namysłowska, E. Paszkiewicz, A. Siewierska, Warszawa 2000.

Górska I., Człowiek wobec tego, co nie-ludzkie, w twórczości Wisławy Szymborskiej i Tadeusza Różewicza, [w:] Człowiek w relacji do zwierząt, roślin i maszyn w kulturze. Od humanizmu do posthumanizmu, red. nauk. J. Tymieniecka-Suchanek, Katowice 2014.

Górska I., Różewicz, [w:] tejże, Literatura na próbę. Między literaturą a komentarzem: Różewicz – Witkacy – Kantor, Poznań 2013.

Gretkowska M., Sandra K., [w:] tejże, Namiętnik, Warszawa 1998.

Gryga K., Suka, Warszawa 2013.

Iwasiów I., Pięćdziesiątka, Warszawa 2015.

Jacoń P., My, trans, Warszawa 2021.

Jagodzińska-Kwiatkowska J., Mistyka, czy anty-mistyka kobiecości? Modele kobiecego spełnienia w kobiecej prozie najnowszej ("Suka" Katarzyny Grygi, "Żona" Adama Katarzyny Rakusy, "Fausta" Katarzyny Kofty, "Dobre dziecko" Romy Ligockiej), [w:] Seksualność w najnowszej literaturze polskiej, red. T. Dalasiński, A. Szwagrzyk, P. Tański, Toruń 2015.

Kalbarczyk M., "Sandra K." Manueli Gretkowskiej, czyli kobiecość uwikłana w popkulturę, [w:] Kulturowe terytoria literatury, red. S. Sobieraj, przy współ. D. Dobrowolskiej, Siedlce 2006.

Kleszcz-Szczyrba R., Radzenie sobie ze stratami prenatalnymi i perinatalnymi jako wyzwanie naszych czasów, [w:] Utrata i żałoba. Teoria i praktyka, red. R. Kleszcz-Szczyrba, A. Gałuszka, Katowice 2016.

Koronkiewicz M., Bargielska bez wymówek, „Śląskie Studia Polonistyczne” 2014, nr 1/2.

Kowalska M., Narracja tożsamościowa kobiety transseksualnej – studium przypadku, „Przegląd Badań Edukacyjnych” 2017, nr 24(1).

Krawczyk Ż., W świecie binarnych kategorii. Problemy przystosowawcze osób transseksualnych, [w:] Płeć. Między ciałem, umysłem a społeczeństwem, red. K. Palus, Poznań 2011.

Kubryńska S., Kobieta dość doskonała, Poznań 2015.

Kubryńska S., Mama, Warszawa 2018.

Kula-Lic J., Anoreksja a model kobiety w mediach, [w:] Kobieta we współczesnym społeczeństwie, red. A. Witkowska–Paleń, J. Maciaszek, Stalowa Wola 2010.

Ładoń M., Choroba jako literatura. Studia maladyczne, Katowice 2019.

Lebda M., Łakome, Kraków 2023.

Lebda M., Matecznik, Poznań 2016.

Łebkowska A., Jak ucieleśnić ciało: o jednym z dylematów somatopoetyki, „Teksty Drugie” 2011, nr 4.

Łebkowska A., Somatopoetyka – afekty – wyobrażenia: literatura XX i XXI wieku, Kraków 2019.

Litoś-Kostrzewa A., Ballada o śpiącym lwie, Warszawa 2021.

Mantajewska V., Pop-/post- „literatura środka”, [w:] Literatura środka. Kontekst słowiański, red. B. Stempczyńska, L. Mięsowska, Katowice 2011.

Marcinów M., Bezmatek, Wołowiec 2020.

Masłowski M., Ból nie-istnienia. O postmodernistycznej powieści Tomka Tryzny, „Teksty Drugie” 1997, nr 5.

Michalczak K., Klub snów, Warszawa 2019.

Michalczak K., Synu, jesteś kotem, Warszawa 2023.

Mizielińska J., Płeć, ciało, seksualność. Od feminizmu do teorii queer, Kraków 2006.

Morska I., Znikanie, Kraków 2019.

Murek W., Dziewczynki. Kilka esejów o stawaniu się, Wołowiec 2023.

Nęcka A., Studnie (nie)pamięci. O Krótkiej wymianie ognia Zyty Rudzkiej, [w:] Milczę, więc jestem? Formy milczenia w literaturze XX i XXI wieku, red. A. Nęcka, E. Wilk-Krzyżowska, N. Żórawska-Janik, Katowice 2019.

Oblicza kobiecej starości: literatura i historia, wstęp i red. B. Walęciuk-Dejneka, Kraków 2016.

Okrój A., Czy ciało z niedowagą jest kobiece i atrakcyjne? Studium autopercepcji kobiet z niedowagą niespowodowaną zaburzeniami odżywiania, [w:] W poszukiwaniu kobiecości: zbiór rozważań socjologicznych, red. A. M. Kłonkowska, A. Maj, Gdańsk 2017.

Pająk M., Lukier, Kraków 2019.

Pająk M., Wstręt, Kraków 2023.

Pakieła A., Oto ciało moje, Warszawa 2022.

Pekaniec A., Miejsca i emocje. (Nie)pokoje dziewczynek, dziewczyn oraz młodych kobiet w prozie Anny Cieplak i Aleksandry Zielińskiej, [w:] (Nie)pokój w tekstach kultury XIX–XXI wieku, red. B. Zwolińska, K. M. Tomala, Gdańsk 2021.

Plebanek G., Dziewczyny z Portofino, Warszawa 2005.

Przybysz A. E., Kult(ura) ciała w (po)nowoczesności, [w:] Ciało i ponowoczesność: historia i społeczeństwo, red. W. Dittrich, M. Hybiak, M. Wirski, Gdańsk 2017.

Pustkowiak P., Maszkaron, Kraków 2018.

Różewicz T., Śmierć w starych dekoracjach, il. M. Schier, Warszawa 1970.

Rudzka Z., Krótka wymiana ognia, Warszawa 2018.

Rudzka Z., Ślicznotka doktora Josefa, Warszawa 2021.

Rudzka Z., Ten się śmieje, kto ma zęby, Warszawa 2022.

Rudzka Z., Tylko durnie żyją do końca, Warszawa 2025.

Schier K., Piękne brzydactwo: psychologiczna problematyka obrazu ciała i jego zaburzeń, Warszawa 2010.

Snochowska-Gonzales C., Dlaczego dziewczynka? Dlaczego musi umrzeć? O "Pannie Nikt" Tomka Tryzny, [w:] W poszukiwaniu małej dziewczynki, red. I. Kowalczyk, E. Zierkiewicz, Wrocław 2003.

Szczuka K., Milczenie owieczek. Rzecz o aborcji, Warszawa 2004.

Szopa K., Thinspirations. Choroba, literatura i kobiecość, [w:] Choroba – ciało – dusza w literaturze i kulturze, red. J. Tymieniecka-Suchanek, Katowice 2017.

Szubert M., Dyskurs maladyczny – perspektywy badawcze, [w:] Fragmenty dyskursu maladycznego, red. M. Ganczar, I. Gielata, M. Ładoń, Gdańsk 2019.

Szybowicz E., Wstyd, czy duma? Niechciana ciąża i aborcja w peerelowskich i współczesnych powieściach dla dziewcząt, „Teksty Drugie” 2016, nr 4.

Terakowska D., Ono, Kraków 2003.

Tokarczuk O., Anna In w grobowcach świata, Kraków 2006.

Tokarczuk O., Dom dzienny, dom nocny, Wałbrzych 1998.

Tokarczuk O., Prowadź swój pług przez kości umarłych, Kraków 2009.

Tomala K.M., Śmie(r)ć w weneckich dekoracjach. Męskość liminalna, [w:] tegoż, BIOgrafia mężczyzny. Formy męskości w pisarstwie Tadeusza Różewicza, Gdańsk 2025.

Tryzna T., Panna Nikt, Warszawa 1995.

Tulli M., Szum, Kraków 2014.

Tulli M., Włoskie szpilki, Warszawa 2012.

Twardoch Sz., Masara, [w:] tegoż, Ballada o pewnej panience, Kraków 2017.

W poszukiwaniu małej dziewczynki, red. I. Kowalczyk, E. Zierkiewicz, Wrocław 2003.

Warkocki B., Dziewczynka subwersywna. Wokół "Absolutnej amnezji" Izabeli Filipiak, [w:] W poszukiwaniu małej dziewczynki, red. I. Kowalczyk, E. Zierkiewicz, Wrocław 2003.

Warkocki B., Poszukiwanie języka: o twórczości Izabeli Filipiak, „Teksty Drugie” 2002, nr 6 (78).

Wódkowska A., Obumarłe. O konstruowaniu podmiotu melancholijnego w "Obsoletkach" Justyny Bargielskiej, „Teksty Drugie” 2013, nr 6 (144).

Wolf F., Kobiecość to syf i kropka: powieść psychologiczna, Warszawa 2017.

Zielińska A., Kijanki i kretowiska, Warszawa 2017.

Zielińska A., Przypadek Alicji, Warszawa 2014.

Zielińska A., Sorge, Warszawa 2019.

Zwolińska B., Czas - przestrzeń - egzystencja. Tożsamość w podróży. Szkice o literaturze Gdańsk 2021.

Zwolińska B., Światy bizarne Olgi Tokarczuk, red. M. Kubisz, A. Kisiel, „Er(r)go. Teoria. Literatura. Kultura”, 2022, nr 45 (2).

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

Copyright (c) 2026 Barbara Zwolińska

Downloads

Download data is not yet available.