Łotewskie początki filozofii Johanna Gottfrieda Herdera
PDF

Słowa kluczowe

J. G. Herder
J. G. Eisen
Łotysze
tożsamość
pieśń ludowa
ludowość

Jak cytować

Prusinowska, J. (2019). Łotewskie początki filozofii Johanna Gottfrieda Herdera. Bibliotekarz Podlaski. Ogólnopolskie Naukowe Pismo Bibliotekoznawcze I Bibliologiczne, 45(4), 25-44. https://doi.org/10.36770/bp.215

Abstrakt

Kilka lat swej młodości (grudzień 1764 – maj 1769) spędza J. G. Herder w Rydze i właśnie ten czas i to miasto sprawiają, że staje się tym Herderem, którego znamy z licznych poświęconych zarówno jemu, jak i jego filozofii, artykułów i monografii. Niewielu jest jednak autorów, którzy skupialiby się na okolicznościach, jakie się na ten proces złożyły i doprowadziły do „uwolnienia duszy” filozofa. W niniejszym artykule przedstawiony zostaje jeden z wielu czynników, ale za to niezmiernie istotny – dramatyczna sytuacja chłopów łotewskich, której Herder, a także m.in. jemu współczesny J.G. Eisen, byli świadomi, i którą w skrajnie różny sposób starają się nagłaśniać i poprawić. Uwagę Herdera zajmuje pieśń ludowa, która wraz z upływem czasu, w istotnej mierze dzięki jego postawie i staraniom, stanie się czymś więcej, aniżeli duszą umęczonego ludu, której wezwanie autor Głosów ludów w pieśniach usłyszał i dał poznać innym. 

https://doi.org/10.36770/bp.215
PDF

Bibliografia

„Beschreibung der Russisch–Kaiserlichen Armee nebst andern kürzern Aufsätzen a. Der nordischen Miscellaneen“, 5tes und 6tes Stück von August Wilhelm Hupel. Riga: Hartknoch 1782.

Bartlett R., Russia’s First Abolitionist: The Political Philosophy of J.G. Eisen, „Jahrbücher für Geschichte Osteuropas” 1991, t. 39, z. 2, s. 161-176.

Bartlett R., Donnert E., Einleitung, [w:] J.G. Eisen, Ausgewählte Schriften. Deutsche Volksaufklärung und Leibeigenschaft im Russischen Reich, red. R. Bartlett, E. Donnert, Marburg: Verlag Herder–Institut 1998, s. 1-107.

Bērziņš L., Atraktā tautas dzeja, „Filologu biedrības raksti” 1933, t. XIII, s. 114-151.

Blumbergs A.J., The Nationalization of Latvians and the Issue of Serfdom. The Baltic German Literary Contribution in the 1780s and 1790s, Amherst, New York: Cambria Press, 2008.

Bula D., Johans Gotfrīds Herders un tautas dzejas interpretācijas Latvijā, [w:] Herders Rīgā / Herder in Riga, red. M. Siliņa, Rīga: Rīgas Doma Evaņģēliski Luteriskā Draudze, 2005, s. 12-19.

Cera I., Par ticību un tikumību Herdera Atvadu sprediķī, Rīgu atstājot, un viņa vēstures filozofijā, „Reliģiski–filozofiski raksti” 2016, nr 1, s. 44-55.

Eisen J. G., Beweiß, daß diejenige Verfassung des Bauern, wenn selbiger seinem Herrn als ein Eigentümer von seinem Bauernhof untertan ist, der einzige Grund sei, worauf alle mögliche Glückseligkeit eines Staats gebauet werden kann: die Leibeigenschaft hingegen für die erste Ursache von aller Unvollkommenheit in derselben gehalten werden könne. Mit verschiedenen hin und wieder eingestreuten Anmerkungen, so allenfalls bei einem Entwurf, welchergestalt die Leibeigenschaft abzuschaffen und das Bauerneigentum einzuführen wäre, zustatten kommen könnten, w: Ausgewähl- te Schriften. Deutsche Volksaufklärung und Leibeigenschaft im Russischen Reich, red. R. Bartlett, E. Donnert, Marburg: Verlag Herder–Institut, 1998, S. 123-217.

Eisen J.G., Briefe, [w:] Ausgewählte Schriften. Deutsche Volksaufklärung und Leibeigenschaft im Russischen Reich, red. R. Bartlett, E. Donnert, Marburg: Verlag Herder–Institut, 1998, S. 551-680.

Eisen J.G., Eines livländischen Patrioten Beschreibung der Leibeigenschaft, wie solche in Livland über die Bauern eingeführt ist, [w:] Ausgewählte Schriften. Deutsche Volksaufklärung und Leibeigenschaft im Russischen Reich, red. R. Bartlett, E. Donnert, Marburg: Verlag Herder–Institut, 1998, S. 219-238.

Eisen J.G., Lehrbegriff der drei verschiedenen Verfassung der Bewohner eines Staats, so auf das das Bauernlandeigentum, auf den Zeitpacht und auf die Leibeigenschaft des Bauern gegründet werden kann, [w:] Ausgewählte Schriften. Deutsche Volksaufklärung und Leibeigenschaft im Russischen Reich, red. R. Bartlett, E. Donnert, Marburg: Verlag Herder–Institut, 1998, S. 245-286.

Eisen, J.G., Der Philanthrop, [w:] Ausgewählte Schriften. Deutsche Volksaufklärung und Leibeigenschaft im Russischen Reich, red. R. Bartlett, E. Donnert, Marburg: Verlag Herder–Institut, 1998, S. 479-539.

Friede W.Ch., Erster Anfang zur Cultur der liefländischen Bauern, „Nordische Miscellaneen” 1789, S. 18-19.

Herder J.G., Dziennik mojej podróży z roku 1769, przeł. M. Kurkowska, oprac. i posłowiem opatrzył T. Namowicz, Olsztyn 2002.

Herder J.G., Myśli o filozofii dziejów, t. 2, przeł. J. Gałecki, wstęp E. Adler, Warszawa 1962.

Herder J.G., O podobieństwie średniowiecznej poezji angielskiej i niemieckiej, wraz ze wszystkim, co z tego wynika, [w:] Wybór pism, Wrocław 1998, s. 266-284.

Herder J.G., Wyjątki z listów o Osjanie, [w:] Wybór pism, wybór i oprac. T. Namowicz, Wrocław–Warszawa–Kraków 1987, s. 176-236.

Ist ein Herr schlechterdings verbunden seinen Sklaven selbst zu ernähren?, „Nordische Miscellaneen” 1782, S. 5-6.

Jaremko-Porter Ch., Johann Gottfried Herder and the Latvian Voice, Edinburgh 2008 [manuskrypt rozprawy doktorskiej].

Johansons A., Latvijas kultūras vēsture. 1710–1800. Stockhom: Daugava, 1975.

Labus T., Recepcja poglądów Herdera w Europie Wschodniej i Południowo– Wschodniej, „Studia Filozoficzne” 1986, nr 248(7).

Namowicz T., W poszukiwaniu „prawdziwie oświeconej” Europy. „Dziennik podróży” Johanna Gottfrieda Herdera z roku 1769, [w:] J.G. Herder, Dziennik mojej podróży z roku 1769, przeł. M. Kurkowska, oprac. i posłowiem opatrzył T. Namowicz, Olsztyn 2002, s. 121-140.

Namowicz T., Johann Gottfried Herder. Z zagadnień przełomu oświecenia w Niemczech w drugiej połowie XVIII wieku, Olsztyn 1995.

Namowicz T., Wstęp, [w:] J.G. Herder, Wybór pism, wybór i oprac. T. Namowicz, Wrocław–Warszawa–Kraków 1988, s. III–LXXXVI.

Said E.W., Orientalizm, przeł. W. Kalinowski, Warszawa 1991.

Spārītis O., Johana Gotfrīda Herdera piemineklis Rīgā: vēstures un semantikas aspekti, [w:] Herders Rīgā / Herder in Riga, red. M. Siliņa, Rīga: Rīgas Doma Evaņģēliski Luteriskā Draudze, 2005, s. 97-105.

Stavenhagen K., Herder in Riga, Riga: G. Löffler, 1925.

Stepermanis M., J.G. Eizens un viņa darbi par dzimtbūšanas atcelšanu Vidzemē, Rīga: Latvijas vēstures skolotāju biedrība, 1934.

Strods H., J.G. Herders un latviešu tautasdziesma. „Karogs” 1983, nr 6, s. 147-152.

Ščegoļihina, Ilze, Priekšvārds, [w:] Herders Rīgā / Herder in Riga, red. M. Siliņa, Rīga: Rīgas Doma Evaņģēliski Luteriskā Draudze, 2005, s. 7.

Šešplaukis A., J.G. Herderis ir baltų tautos, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidykla, 1995.

Zanders O., Herders par Herderu kļuva Rīgā, „Laiks” 2004.08.28.

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Pobrania

Download data is not yet available.