Magiczne i lecznicze właściwości pokrzyku na podstawie staropolskich zielników
PDF

Słowa kluczowe

herbarium
16th and 17th centuries
mandrake
nightshade

Jak cytować

Kowalczyk, S. (2021). Magiczne i lecznicze właściwości pokrzyku na podstawie staropolskich zielników. Bibliotekarz Podlaski, 49(4), 55-68. https://doi.org/10.36770/bp.545

Abstrakt

The aim of the article is to analyse the way of the description the nightshade as curative herb as well as polish mandrake’s equivalent. Researches based on Old Polish herbariums written by Stefan Falimirz, Marcin from Urzędów and Szymon Syreński. In this article was also important the issue of etymology of polish name of Atropa belladonna (in polish: pokrzyk – krzyk [scream], krzak [bush]) and level of medical knowledge in 16th and 17th centuries. The author also compared nightshade to mandrake: their properties (psychedelic, curative), morphologic qualities and beliefs connected to anthropoid shape of root, supposed deadly scream of plant pulled from the ground or use of this herb in magic. 

https://doi.org/10.36770/bp.545
PDF

Bibliografia

Bańkowski A., Etymologiczny słownik języka polskiego, t. II. Warszawa 2000.

Biblia Tysiąclecia. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Poznań 2003, http://biblia.deon.pl/index.php.

Brzęk G., Syreński (Syreniusz) Szymon, [w:] Słownik biologów polskich, red. S. Feliksiak, Warszawa 1987.

Brzozowski S., Falimirz Stefan, [w:] Słownik biologów polskich, red. S. Feliksiak, Warszawa 1987.

Doroszewski W., Słownik języka polskiego [przedruk elektroniczny], http://doroszewski.pwn.pl/haslo/pokrzyk/, Warszawa 2000.

Dziechcińska H., Kobieta w życiu i literaturze XVI i XVII wieku, Warszawa 2001.

Falimirz S., O ziołach i mocy ich, drukarnia Floriana Unglera, starodruki Biblioteki Narodowej (POLONA), sygn. SD XVI.Qu.7053, Kraków 1534.

Flawiusz T., Historia Józefa syna Gorionowego o wojnie żydowskiej na dwie części rodzielona. […] przy tym przydana jest chorografia, to jest opisanie ziemie świętej […], tłum. A. Rymsza, drukarnia Jana Kancara, starodruki Biblioteki Narodowej (POLONA), sygn. SD XVI.O.387,, Wilno 1595.

Frohne D., Leksykon roślin leczniczych (red. wyd. I polskiego A. Noculak-Palczewska), Wrocław 2010.

Gawiński J., Odczary na Simonidesowe „Czary”, [w:] tegoż, Sielanki z gajem zielonym, (oprac. E. Rot), Warszawa 2007.

Górnicki Ł., Dworzanin polski (oprac. i wstęp R. Pollak), Warszawa 1950.

Gustawicz B., O korzeniach czarodziejskich w lecznictwie ludowem u nas i gdzie indziej, „Lud” 1904, t. 10, s. 276–277.

Hajdukiewicz L., Marcin z Urzędowa, [w:] Internetowy Polski Słownik Biograficzny, https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/marcin-z-urzedowa?print.

Jankowiak L. A., Słownictwo medyczne Stefana Falimirza, t. 1–2, Warszawa 2005-2006.

Jankowiak L. A., Szesnastowieczne słownictwo medyczne na przykładzie zielnika Stefana Falimirza ,,O ziołach i mocy ich” z 1534 roku, [w:] Ad perpetuam rei memoriam. Profesorowi Wojciechowi Ryszardowi Rzepce z okazji 65. Urodzin, red. J. Migdał, Poznań 2005.

Kopaliński W., Słownik symboli, Warszawa 2001.

Kowalski P., Kultura magiczna. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa 2007.

Krzysztofik M., Elementy astrologicznej koncepcji makro- i mikrokosmosu w traktacie Stefana Falimirza ,,O nauce gwiazdecznej”, „Terminus” 2015, t. 17, z. 1 (34), s. 89–112.

Kuźnicka B., Znaczenie roślin halucynogennych w polskich tradycjach kulturowych: zarys problematyki, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” 1992, 1/1, s. 113–116.

Marcin z Urzędowa, Herbarz polski, to jest o przyrodzeniu ziół i drzew rozmaitych, drukarnia Łazarzowa – Łazarz Andrysowicz, Kraków 1595 [na podstawie reprintu oryginału, wyd. Gra_fika, Warszawa 2013).

Podbielskowski Z., Sudnik-Wójcikowska B., Słownik roślin użytkowych polski, łaciński, angielski, francuski, niemiecki, rosyjski, Warszawa 2003.

Rostafiński J., Porównanie tak zwanych zielników Falimirza, Spiczyńskiego i Siennika, Kraków 1888.

Rostański K., Szymon Syreniusz i jego dzieło, „Wiadomości Botaniczne” 1997, 41(2), s. 7–12.

Suchecka A., Sandomierski ogród Marcina z Urzędowa, „Głos Ziemi Urzędowskiej” 2015, s. 81–90, http://gokurzedow.pl/u/gzu15/7.pdf.

Suchecka A., Giergiel T., Otwarcie sandomierskiego ogrodu Marcina z Urzędowa, „Wiadomości Botaniczne” 2015, nr 59 (3/4), s. 178–185.

Syreński Sz., Zielnik herbarzem z łacińskiego zowią. To jest opisanie własne imion, kształtu, przyrodzenia, skutków i mocy ziół wszelakich drzew, krzewin i korzenia ich, kwiatu, owoców, soków, miazg, żywic…, 1613, Kraków, drukarnia Bazylego Skalskiego [na podstawie reprintu oryginału, wyd. Graf ika, Warszawa 2013).

Szcześniak K., Świat roślin światem ludzi na pograniczu wschodniej i zachodniej Słowiańszczyzny, Gdańsk 2008.

Szostak J., Autorzy pierwszych zielników polskich – Stefan Falimirz, Hieronim Spiczyński i Marcin Siennik, „Archiwum Historii Medycyny” 1977, nr 40/3, s. 277–280.

Szostak J., Farmakognozja, farmacja galenowa i aptekarstwo w renesansowych zielnikach polskich, Warszawa 2006.

Zemankowie A. i B., Roślina i „sacrum” w historii cywilizacji, [w:] Geografia i sacrum, red. Domański B., Skiba S., t. 2, Kraków 2005, s. 471–477.

Żurkowa R., Wokół ,,Zielnika” Szymona Syreńskiego, „Rocznik Biblioteki Polskiej Akademii Nauk” 1885, R. 30, s. 9–11.

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Pobrania

Download data is not yet available.