Abstract
This article is devoted to analyzing the names of Odesa residents (nouns in feminine and masculine forms). Terms such as nazwy etniczne, etnika, etnonimy, nazwy
plemienne, nazwy narodowe, nazwy odśrodowiskowe, nazwy mieszkańców, habitatywa, formacje habitatywne, katojkonimy are used in Polish to denote derivatives of inhabitants of settlements and other human habitations. The author focuses on the most commonly used ones, i.e. etnonimy, habitatywa and katojkonimy, presenting researchers’ views on their scope of meaning, as well as their belonging to the categories of nomina appellativa and nomina propria. The main part of the article is devoted to analyzing the names of residents of Odesa (considered by linguists to be correct and incorrect) against the background of the principles of creating names of residents of localities in Polish. The analysis is illustrated with examples from literary works, scientific texts, newspaper articles, Internet portals.
References
Cohen R., Odessa symbolizuje wszystko, co Putin chce zniszczyć, „Gazeta Wyborcza” 24.08.2022. https://wyborcza.pl/7,179012,28820790,the-new-york-times-odessa-symbolizuje-wszystko-co-putin.html [9.02.2023].
Dacewicz L., Etnonimy w słownikach ogólnych języka polskiego i rosyjskiego, „Slavia Orientalis” 2016, t. LXV, nr 2.
Dąbrowska A., Pasieka M., Odesyci, badawcy, lekkoatletyści. O błędach językowych studentów zawansowanych, [w:] Polonistyka w świecie. Nauczanie języka i kultury polskiej studentów zaawansowanych, red. J. Mazur, Lublin 2000.
Gałkowski A., Indywidualne oznaczenia rejestracyjne pojazdów w Polsce – przypadek z pogranicza proprialności i apelatywności, „Prace Językoznawcze” 2021, nr XXIII/4.
Górny H., Czy istnieje potrzeba leksykograficznego opracowania terminów antroponomastycznych?, „Onomastica” 2020, nr LXIV.
Gramatyka współczesnego języka polskiego. T. 2: Morfologia, red. R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel, Warszawa 1998.
Grzegorczykowa R., Zarys słowotwórstwa polskiego. Słowotwórstwo opisowe, Warszawa 1979.
Grzegorczykowa R., Puzynina J., Rzeczownik, [w:] Gramatyka współczesnego języka polskiego. T. 2: Morfologia, red. R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel, Warszawa 1998.
Grzenia J., Słownik nazw geograficznych z odmianą i wyrazami pochodnymi, Warszawa 2008.
Iwaszkiewicz J., Wenecja i inne szkice, Warszawa 2008, Narodowy Korpus Języka Polskiego. http://www.nkjp.pl/poliqarp/nkjp300/query/0 [dostęp: 10.02.2023].
Jakus-Borkowa E., Nazewnictwo polskie, Opole 1987.
Kowalik-Kaleta Z., Miejsce kategorii nazw mieszkańców (Polanin, Francuz, warszawiak) oraz etników (Wiślanie, Litwini) w systemie językowym, „Onomastica” 1982, nr XXVII.
Kreja B., Problematyka słowotwórcza derywatów od nazw geograficznych we współczesnym języku polskim, „Gdańskie Studia Językoznawcze” 1978, nr 2.
Kurdyła T., Polskie habitatywa na -anin, -an i -ak (przyczynek), „Onomastica” 2015, nr LIX.
Lindert B., Formanty służące do tworzenia nazw mieszkańców w językach słowiańskich, Lublin 1967.
Malec M., Etnonimy. Nazwy narodowości. Nazwy mieszkańców, [w:] Polskie nazwy własne. Encyklopedia, red. E. Rzetelska-Feleszko, Warszawa–Kraków 1998.
Masojć I., Gramatyka współczesnego języka polskiego. Słowotwórstwo rzeczowników, Wilno 2015.
Mezler M., Prawie jak w raju…, Portal „Lepszy Poznań”, 14.07.2014. https://www.lepszypoznan.pl/prawie-jak-w-raju-2-14-07-2014.html [dostęp: 9.02.2023].
„Naprzód. Organ centralny polskiej partyi socyalno-demokratycznej” 14.04.1909, Nr 107, Rocznik XVIII.
https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/320887/PDF/NDIGCZAS014415_1909_107.pdf [dostęp: 9.02.2023].
Panas-Goworska M., Goworski A., Ludność od śmierci ratowały ryby. W okrutnych czasach Odessa stała się wyspą sprzeczności, „Newsweek” 16.09.2022. https://www.newsweek.pl/historia/ukrainska-odessa-czasow-radzieckich-jak-wygladala-odessa-w-zsrr/mkqjvek [dostęp:9.02.2023].
Pięciak W., Covid w Europie: od Lizbony po Kijów, „Tygodnik powszechny” 06.06.2022. https://www.tygodnikpowszechny.pl/covid-w-europie-od-lizbony-po-kijow-175046 [dostęp: 9.02.2023].
Pisarek W., Słownik języka niby-polskiego, czyli błędy językowe w prasie, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1978.
Poradnia Językowa PWN. https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/mieszkancy-Odessy-i-Saragossy;13298.html [dostęp: 25.01.2023].
Program premiery sztuki „Zmierzch”, Izaak Babel, Teatr Nowy w Łodzi, premiera 18.01.1986, Portal Encyklopedia teatru. https://encyklopediateatru.pl/repository/performance_file/2013_12/55434_zmierzch_teatr_nowy_lodz_1986.pdf [dostęp: 10.02.2023].
Rospond S., Struktura pierwotnych etnonimów słowiańskich. Cz. II: Formacje po rozpadzie dialektalnym (IX w. i nn.), „Rocznik Slawistyczny” 1969, nr 29.
Rymut K., Granica czy strefa przejściowa między nomen appellativum a nomen proprium, [w:] tenże, Szkice onomastyczne i historycznojęzykowe, Kraków 2003.
Siedlecki M., Odessa w wierszach Petra Skrijki. Między mitem, muzyką a historią, [w:] Odessa, muzyka, literatura. Ukraińsko-polski transfer kulturowy. Studia, red. N. Maliutina, W. Biegluk-Leś, Białystok–Odessa 2019.
Siekierska M., Odeski półświatek Izaaka Babla oraz jego ekranizacje, [w:] SLAVICA IUVENUM XVIII, Ostrawa 2017.
Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. I–XI, Warszawa 1958–1969. https://sjp.pwn.pl/doroszewski/lista [dostęp: 11.01.2023].
Sosnowski K., Dwa tiry z „jadłem i gorzałką”, Kaczyński i fortel z Wałęsą. Tak Polska i Ukraina dostały Euro, Portal Sport.pl, 08.06.2022. https://www.sport.pl/pilka/7,64946,28549459,to-ukraina-zalatwila-polsce-euro-2012-skakalismy-na-glowke.html [dostęp: 9.02.2023].
Sulisz M., Budowa słowotwórcza nazw etnicznych w języku polskim, „Rozprawy Komisji Językowej WTN” 1969, nr 7.
Szczerek Z., Ukraina: wybory po wyborach, „Polityka” 27.05.2014. https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/swiat/1581409,1,ukraina-wybory-po-wyborach.read [dostęp: 9.02.2023].
Szeptycki A., W poszukiwaniu tożsamości Odessy, „Nowy Prometeusz” 2017, nr 5. https://nowy-prometeusz.pl/wp-content/uploads/2017/05/Szeptycki-NP-10.pdf [dostęp: 9.02.2023].
Śliwińska K.M., Literackie środowisko Odessy wobec rewolucji i rzeczywistości sowieckiej, praca doktorska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Artura Kijasa, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Historyczny, Instytut Wschodni, Poznań 2010.
Taszycki W., Kilka uwag o nazwach mieszkańców od nazw krain i miejscowości, „Prace Filologiczne” 1964, III, nr 3.
Włoskowicz W., O pojęciach, systemach pojęciowych i terminologii onomastycznej, „Onomastica” 2018, nr LXII.
Wolnicz-Pawłowska E., Terminologia onomastyczna w tradycji badawczej i praktyce normalizacyjnej, „Onomastica” 2016, nr LX.
Zając E. , Sposoby tworzenia habitatywów przez uczniów klas piątych – wyniki badań własnych, „Język Polski” 2022, nr 1.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Copyright (c) 2024 Robert Szymula

