Syjoniści chrześcijańscy w Europie środkowo-wschodniej (1876-1884). Przyczynek do powstania Hibbat Syjon, pierwszego ruchu syjonistycznego
PDF

Słowa kluczowe

Syjoniści chrześcijańscy
ruch „Hibbat Syjon”
syjonizm
George Eliot
Laurence Oliphant
William Hechler

Jak cytować

Steele, P. E. (2018). Syjoniści chrześcijańscy w Europie środkowo-wschodniej (1876-1884). Przyczynek do powstania Hibbat Syjon, pierwszego ruchu syjonistycznego. Bibliotekarz Podlaski, 40(3), 307-352. https://doi.org/10.36770/bp.99

Abstrakt

W swoim artykule Philip Earl Steele analizuje udział syjonistów chrześcijańskich w Europie środkowo-wschodniej w latach 1876–1884, czyli w dobie rozwijającego się ruchu syjonistycznego, znanego jako „Hibbat Syjon”. Interesuje go więc dążenie wśród Żydów dawnych guberni Rosji carskiej oraz Rumunii do osadnictwa w Palestynie, a zwłaszcza zachęcanie ich do tego ze strony angielskich syjonistów-chrześcijan. Idee syjonizmu rozpatruje badacz szeroko – w kontekście literacko-historyczno-polityczno-religijnym. Ukazuje on przede wszystkim wpływ powieści "Daniel Deronda" autorstwa George Eliot (Mary Ann Evans) na środkowoeuropejski ruch syjonistyczny, wraz ze wpływem Laurence’a Oliphanta – okrzykniętego przez Żydów „mesjaszem”, „drugim Cyrusem” i „Samsonem” – oraz wielebnego William Hechlera (najlepiej pamiętanego jako bliskiego współpracownika Theodora Herzla), który w 1882 roku spotkał się z Leonem Pinskerem i miał rolę w przekonania go do Palestyny jako terytorium dla żydowskiego państwa, jakie Pinsker postulował w swoim dziele "Auto-emancypacja". Jako zwieńczenie pierwszego stadium nowonarodzonego ruchu Steele traktuje słynną konferencję Howewe Syjon, która odbyła się w Katowicach w 1884 roku, pod przewodnictwem Pinskera oraz rabina Samuela Mohylewera z Białegostoku. 

https://doi.org/10.36770/bp.99
PDF

Bibliografia

Abrahams B.-Z. L., „Emanuel Deutsch of »The Talmud« Fame”, Transactions & Miscellanies (Jewish Historical Society of England) Vol. 23, 1969-1970.

Aharoni A., Samuel Mohilewer, [w:] Encyclopaedia Judaica, wyd. II, t. 14, red. Fred Skolnik, Michael Berenbaum, MacMillan Reference, Detroit 2007.

Amit T., „Laurence Oliphant: Financial sources for his activities in Palestine in the 1880s”, Palestine Exploration Quarterly, 139, 3, 2007.

Aronson S., David Ben-Gurion and the Jewish Renaissance, Cambridge University Press, New York 2011.

Benjamin B.-M., Laurence Oliphant: the oddest of Victorian oddballs, „The Spectator”, 12 marca 2016 r. –https://www.spectator.co.uk/2016/03/laurence-oliphantoddest-of-victorian-oddballs/ (29.XI.2018).

Ben-Zvi M., Rabbi Samuel Mohilever, Bachad Fellowship & Bnei Akivah, London 1945.

Brodeur D. D., „Christians in the Zionist Camp: Blackstone and Hechler”, Faith and Thought, London, 1972-3, vol. 100, no. 3.

Buckle G. E., The Life of Benjamin Disraeli, Earl of Beaconsfield. T. VI: 1876–1881, The MacMillan Co., New York 1920, November 19, 1878.

Central Zionist Archives (CZA) w Jerozolimie (AK/9 i BK/14215/1, 2, 3).

Church Missionary College, Islington, „Yorkshire Gazette”, 17 czerwca 1843 r.

Comprehending Christian Zionism: Perspectives in Comparison, red. Göran Gunner, Robert O. Smith, Fortress Press, Minneapolis 2014.

Cohen I., A Short History of Zionism, Frederick Muller, London 1951.

Cohen I., Theodor Herzl Founder of Political Zionism, Thomas Yoseloff, New York 1959.

Cooper A. A., State and prospects of the Jews, „Quarterly Review” 1839, t. 63, nr 126.

Dawidowicz G., Samuel Mohilewer – prekursor syjonizmu i rzecznik tolerancji, [w:] Żydzi Wschodniej Polski. Seria V: W kręgu judaizmu, red. nauk. Jarosław Ławski, Iwona E. Rusek, Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego, Białystok 2017.

Dawidowicz L. S., The Golden Tradition: Jewish Life and Thought in Eastern Europe, Beacon Press, Boston 1967.

Documents on the History of Hibbat Zion and the Settlement of Erez Israel, first compiled and edited by Alter Druyanov, revised by Shulamit Laskov, vol. 1, Tel Aviv, 1982

Dubnow S. M., History of the Jews in Russia and Poland, t. II, The Jewish Publication Society of America, Philadelphia 1918.

Duvernoy C., The Prince and The Prophet, przeł. z franc. Jack Joffe, Christian Action for Israel, Jerusalem 1979.

Encyclopaedia Judaica, wyd. II, t. 6, red. Fred Skolnik, Michael Berenbaum, MacMillan Reference, Detroit 2007.

Encyclopaedia Judaica, wyd. II, t. 7, red. Fred Skolnik, Michael Berenbaum, MacMillan Reference, Detroit 2007.

Encyclopaedia Judaica, wyd. II, t. 9, red. Fred Skolnik, Michael Berenbaum, MacMillan Reference, Detroit 2007.

Encyclopaedia Judaica, wyd. II, t. 12, red. Fred Skolnik, Michael Berenbaum, MacMillan Reference, Detroit 2007.

Fleishman A., George Eliot’s Intellectual Life, Cambridge University Press, New York, 2010.

Fraenkel J., „Mathias Acher’s Fight for the »Crown of Zion«”, Jewish Social Studies Vol. 16, No. 2, Apr., 1954, Indiana University Press.

Frankel J., Prophecy and Politics: Socialism, Nationalism, and the Russian Jews, Cambridge University Press, New York 1981.

Gaster Collection, Box 2 UCL0001773 1882/10/54, University College London.

Gaster M., „Pinsker’s Auto-Emanicpation – A Jubilee”, Views: A Jewish Monthly, Vol. 1, No. 1, London, April 1932.

George Eliot do François D’Albert Durade, 6.XII.1859. British Library, Egerton MS 2884, https://www.bl.uk/collection-items/letter-from-george-eliot-to--francoisdalbert-durade-6-december-1859 (29.XI.2018).

Gidney W. T., The History of the London Society for Promoting Christianity among the Jews, From 1809 to 1908, London Society for Promoting Christianity among the Jews, London, 1908.

Goldman S., The Christian Zionists and the Hebrew Poet: Laurence and Alice Oliphant’s encounter with Naphtali Imber (1882–1888), [w:] Shalom Goldman, Zeal for Zion: Christians, Jews, & the Idea of The Promised Land, University of North Carolina Press, Chapel Hill 2009.

Goldman S., Zeal for Zion: Christians, Jews, & the Idea of The Promised Land, University of North Carolina Press, Chapel Hill 2009.

Goldstein Y., The Beginnings of Hibbat Zion: A Different Perspective, AJS Review, New York 2016.

Green A., Moses Montefiore: Jewish Liberator, Imperial Hero, Harvard University Press, Cambridge 2010.

Hechler W. H., Introduction, [w:] W. H. Hechler, The Jerusalem Bishopric: Documents with Translations, Trübner and Co., London 1883.

Hechler W. H., The Jerusalem Bishopric: Documents with Translations, Trübner and Co., London 1883.

Henry N., The Life of George Eliot: A Critical Biography, Wiley-Blackwell, Malden 2012.

Hertzberg A., The Zionist Idea: A Historical Analysis and Reader, The Jewish Publication Society, Philadelphia–Jerusalem 1997.

Herzl, Hechler, the Grand Duke of Baden and the German Emperor, 1896-1904: Documents found by Hermann and Bessi Ellern, Reproduced in Facsimile, Ellern’s Bank Ltd., Tel Aviv, 1961.

Herzl T., The Complete Diaries of Theodor Herzl, t. I, red. Raphael Patai, przeł. Harry Zohn, Herzl Press and Thomas Yoseloff, New York 1960.

Herzl T., The Complete Diaries of Theodor Herzl, t. II, red. Raphael Patai, przeł. Harry Zohn, Herzl Press and Thomas Yoseloff, New York 1960.

Himmelfarb G., The Jewish Odyssey of George Eliot, Encounter Books, New York–London 2009.

„Izraelita” 1866–1915. Wybór źródeł, red. Agnieszka Jagodzińska, Marcin Wodziński, Wydawnictwo Austeria Klezmerhojs, Kraków–Budapeszt 2015.

„Izraelita” 1876, 1877, 1882.

Jagodzińska A., „Duszozbawcy”? Misje i literatura Londyńskiego Towarzystwa Krzewienia Chrześcijaństwa wśród Żydów w latach 1809–1939, Kraków–Budapeszt 2017.

Johnson P., A History of the Jews, Harper & Row, New York, 1987.

Katz J., The forerunners of Zionism, [w:] Essential Papers on Zionism, red. Jehuda Reinharz, Anita Shapira, New York University Press, New York 1996.

Klier D., Russians, Jews, and the Pogroms of 1881–1882, Cambridge University Press, New York 2011.

Kobler F., The Vision Was There, A History of the British Movement for the Restoration of the Jews to Palestine, World Jewish Congress, London, 1956.

Kołodziejska Z., „Izraelita” (1866–1915). Znaczenie kulturowe i literackie czasopisma, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2014.

Kressel G., Baron Edmond James de Rothschild, [w:] Encyclopaedia Judaica, wyd. II, t. 17, red. Fred Skolnik, Michael Berenbaum, MacMillan Reference, Detroit 2007.

Lambeth Palace Library w Londynie (TAIT 290ff, TAIT 288ff i Benson 174ff).

Laskov S., „The Biluim: Reality and Legend”, Studies in Zionism, Vol. 2, 1981.

Learsi R., Fulfillment: The Epic Story of Zionism, The World Publishing Company, Cleveland–New York 1951.

Lewis D. M., The Origins of Christian Zionism: Lord Shaftesbury and Evangelical Support for a Jewish Homeland, Cambridge University Press, New York 2010.

Levenson A. T. , „Writing the Philosemitic Novel: Daniel Deronda Revisited”, Prooftexts, Vol. 28, No. 2 (Spring 2008), Indiana University Press.

Loewe L., Diaries of Sir Moses and Lady Montefiore, t. II, Belford-Clarke Co., Chicago 1890.

Maaß E., Forgotten Prophet: William Henry Hechler and the Rise of Political Zionism, „Nordisk Judaistik” 2001.

Markowski A., Anti-Jewish Pogroms in the Kingdom of Poland, „Polin Studies in Polish Jewry”. T. 27: Jews in the Kingdom of Poland, 1815–1918, red. Glenn Dynner, Antony Polonsky, Marcin Wodziński, The Littman Library of Jewish Civilization, 2015.

Mead W. R., God’s Country, „Foreign Affairs”, wrzesień-październik 2006 r.

Memorandum to the Protestant Powers of the North of Europe and America, „Colonial Times” 1841, t. 29.

Merkley P. Ch., The Politics of Christian Zionism, 1891–1948, Routledge, New York 1998.

Moszyński M., Antysemityzm w Królestwie Polskim. Geneza i kształtowanie się nowoczesnej ideologii antyżydowskiej (1864–1914), Wydawnictwo UAM, Poznań 2018.

Nathans B., Beyond the Pale: the Jewish encounter with late Imperial Russia, University of California Press, Berkeley–Los Angeles 2002.

Nedava J., Haifa, Oliphant, and the Zionist Vision, University of Haifa, Haifa 1978.

Nordau M., Zionism: Its History and Its Aims, Federation of American Zionists, New York 1905.

Oliphant L., Episodes in a life of adventure, Harper & Brothers, New York 1887.

Oliphant L., Introduction, [w:] Laurence Oliphant, The Land of Gilead, with excursions in the Lebanon, William Blackwood and Sons, Edinburgh–London 1880.

Oliphant L., [Konferencja „Howewe Syjon”] „St. James’s Gazette”, 31 maja 1882 r.

Oliphant L., Mr. Oliphant’s scheme for the colonisation of Palestine, „The Jewish Chronicle”, 9 stycznia 1880 r., [w:] Laurence Oliphant, The Land of Gilead, with excursions in the Lebanon, William Blackwood and Sons, Edinburgh–London 1880.

Oliphant L., Rabbi of Sadagora, „Blackwood’s Magazine”, grudzień 1882 r.

Oliphant L., Sympneumata, or, evolutionary forces now active in man, William Blackwood and Sons, London 1884.

Oliphant L., The Land of Gilead, with excursions in the Lebanon, William Blackwood and Sons, Edinburgh–London 1880.

Oliphant M., Memoir of the Life of Laurence Oliphant and of Alice Oliphant, his wife, t. I-II, wyd. II, William Blackwood and Sons, London 1891.

Olson J., Nathan Birnbaum and Jewish Modernity: Architect of Zionism, Yiddishism, and Orthodoxy, Stanford University Press, Stanford, California, 2013.

Peres S., Landau D., Ben Gurion. Żywot Polityczny, przeł. Hanna Jankowska, Czarne, Wołowiec 2013.

Persecution of the Jews in Russia, „The Daily Telegraph”, 25 lutego 1882 r.

Persecution of the Jews in Russia, „The Globe”, 25 lutego 1882 r.

Pinsker L., Road to Freedom: Writings and Addresses, with an introduction by B. Netanyahu, Scopus Publishing Company, New York, 1944.

Proskurnin B. M., George Eliot’s ‘Daniel Deronda’ and the Jewish Question in Russia of the 1870s–1900s, „Literature Compass” 2017.

Ruderman D., Towards a Preliminary Portrait of an Evangelical Missionary to the Jews. The Many Faces of Alexander McCaul (1799–1863), „Jewish Historical Studies” 2015.

Rynhold J., The Arab-Israeli Conflict in American Political Culture, Cambridge University Press, New York 2015.

Salmon Y., „Ideology and Reality in the Bilu »Aliyah«”, Harvard Ukrainian Studies Vol. 2, No. 4, December 1978.

Schmidt D. W., Partners together in this Great Enterprise: the role of Christian Zionism in the foreign policies of Britain and the America in the Twentieth Century, Xulon Press, Meadville 2011.

Schoeps J. H., Pioneers of Zionism: Hess, Pinsker, Rülf, Walter de Gruyter, Berlin–Boston 2013.

Shapira A., Ben Gurion. Twórca Współczesnego Izraela, przeł. H. Jankowska, Dialog, Warszawa 2018.

Shapira A., Historia Izraela, przeł. Anna Dorota Kamińska, Dialog, Warszawa 2018.

Shohet A., The Jews of Pinsk, 1881 to 1941, Stanford University Press, Stanford 2012.

Shumsky D., Leon Pinsker and Autoemancipation!: A Reevaluation, „Jewish Social Studies: History, Culture, Society” 2011, n.s. 18, nr 1.

Silber M. K., „Alliance of the Hebrews, 1863-1875: The diaspora roots of an ultraOrthodox proto-Zionist utopia in Palestine”, The Journal of Israeli History, vol. 27, no. 2, Tel Aviv September 2008.

Smith R. O., More Desired Than Our Owne Salvation: The Roots of Christian Zionism, Oxford University Press, New York 2013.

Sokołów N., Hibbath Zion (The Love for Zion), Stating the Principles and Activities of the Pre-Herzl Palestinophile (Hovevey Zion = Lovers of Zion) Movement in Religion, Literature and Life, about 1840–1897, Rubin Mass, Jerusalem 1935.

Sokołów N., History of Zionism, 1600–1918, tom I, wstęp lord Arthur Balfour, Longmans, Green and Co., London 1919.

Sokołów N., History of Zionism, 1600–1918, t. II, Longmans, Green and Co., London 1919.

Spector S. A., Byron and the Jews, Wayne State University Press, Detroit 2010.

Spector S., Evangelicals and Israel: The Story of American Christian Zionism, Oxford University Press, New York 2009.

Steele P. E., Chrześcijański syjonizm jako filar stosunków USA-Izrael, „Znak” 2013, nr 698-699.

Steele P. E., Filosemityzm bez Żydów, „Plus Minus” („Rzeczpospolita”), 16-17.V.2015 r.

Steele P. E., Henry Dunant: Christian Activist, Humanitarian Visionary, and Zionist, „Israel Journal of Foreign Affairs” 2018, DOI: 10.1080/23739770.2018.1475894.

Sykes Ch., Two Studies in Virtue, Collins, London 1953.

Taylor A., Laurence Oliphant, 1829–1888, Oxford University Press, New York 1982.

The Daily Telegraph”, 7 luty 1882 r.

„The Edinburgh Evening News”, 9 grudnia 1876 r.

„The Globe”, 20 maja 1882 r.

„The London Daily News”, 7 kwietnia, 1882 r.

„The Manchester Evening News”, 16 marca 1882 r.

„The Morning Post”, 15 maja 1882 r.

The Proceedings of the First Zionist Congress, [w:] The Jubilee of the First Zionist Congress, 1897–1947, The Executive of the Zionist Organisation, Jerusalem, Oct. 1947.

The Restoration of the Jews to Palestine, „The Prophetic News and Israel’s Watchman Magazine” 1882.

„The Standard”, 29 marca 1882 r.

„The Standard”, 7 kwietnia 1882 r.

„The Times”, 25 lutego 1882 r.

Tolstoi C. L., What is art?, Thomas Y, Crowell & Co., New York 1899.

Troy G., The Zionist Ideas: Visions for the Jewish Homeland – Then, Now, Tomorrow, University of Nebraska Press, Lincoln 2018.

Tuchman B., Bible and Sword: England and Palestine from the Bronze Age to Balfour, wyd. I, New York University Press, New York 1956.

Urofsky M. I., American Zionism from Herzl to the Holocaust, Anchor Press/Doubleday, New York 1975.

Urofsky M. I., American Zionism from Herzl to the Holocaust, wyd. II, University of Nebraska Press, Lincoln 1995.

Yaakov A., An Unusual Relationship: Evangelical Christians and Jews, New York University Press, New York 2013.

„Yorkshire Gazette”, 18 luty 1882 r., s. 7.

https://pl.wikisource.org/wiki/Strona:Jerzy_Lord_Byron_-_Poemata.djvu/590 (29.XI.2018).

http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Goldfadn_Avrom (29.XI.2018).

http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/Peretz_Yitskhok_Leybush (29.XI.2018).

https://www.youtube.com/watch?v=YXitW5pM_mo (0:26-35), (29.XI.2018).

Artykuł opublikowany w trybie "gold open access" na podstawie niewyłącznej umowy licencyjnej Wydawcy z Autorem. Dozwolony użytek:
- można czytać i przechowywać na dowolnym urządzeniu,
- można cytować (z obowiązkowym przywołaniem autora, tytułu tekstu, a także pełnego tytułu, adresu bibliograficznego numieru i strony czasopisma).

 

Redakcja „Bibliotekarza Podlaskiego” realizuje politykę open access, publikując materiały w trybie tzw. „złotego dostępu” do treści (Gold Open Access). Od tomu 42 (nr 1/2019) czasopismo jest dostępne na licencji Creative Commons (Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach: CC BY-SA).

Kluczowe deklaracje ruchu otwartego dostępu i otwartej nauki, które w pełni popieramy, dostępne są na stronie internetowej CEON Otwarta Nauka

„Bibliotekarz Podlaski” zezwala czytelnikom na czytanie, pobieranie, kopiowanie, rozpowszechnianie, drukowanie, wyszukiwanie i linkowanie do pełnych treści artykułów. Tym samym umożliwiamy pełny, natychmiastowy, nieograniczony terytorialnie, czasowo ani technicznie, otwarty dostęp do wszystkich publikowanych przez siebie treści zgodnie z zasadą, że badania swobodnie dostępne zwiększają i przyśpieszają globalny rozwój nauki i wymianę wiedzy.
Redakcja „Bibliotekarza Podlaskiego” zachęca autorów do zamieszczania opublikowanych w czasopiśmie artykułów w otwartych repozytoriach (po recenzji lub ostatecznej wersji wydawcy) pod warunkiem podania linku do strony czasopisma.

Za procedurę przyjmowania i publikowania tekstów czasopismo nie pobiera od autorów żadnych opłat.

Pobrania

Download data is not yet available.