Milczenie – gest, obraz, dźwięk
PDF

Słowa kluczowe

poetyka negatywna
pauza metafizyczna
film
muzyka
malarstwo
literatura

Jak cytować

Nalepa, M. (2019). Milczenie – gest, obraz, dźwięk. Bibliotekarz Podlaski. Ogólnopolskie Naukowe Pismo Bibliotekoznawcze I Bibliologiczne, 45(4), 353-383. https://doi.org/10.36770/bp.234

Abstrakt

W artykule przedmiotem refleksji uczyniono sposoby organizowania i tematyzowania ciszy i milczenia oraz problem pustych miejsc w filmie, muzyce i malarstwie. Omówienie nie systematyzuje wymienionych zjawisk; ma charakter szkicu wyznaczającego jedynie wybrane obszary dociekań. W toku wywodu przykłady wywołano na zasadzie skojarzeń i pracy pamięci. Jako kontekst autor wykorzystał utwory literackie. Tematyka obecności milczeń i przemilczeń w sztuce słowa towarzyszy jego rozważaniom w osobnych tekstach. 

https://doi.org/10.36770/bp.234
PDF

Bibliografia

Adamczyk K., Między milczeniem a przymusem mówienia, [w:] tegoż, Dziennik jako wyzwanie, Kraków 1994.

Adorano T. W., Dialektyka negatywna, tłum. i wstęp K. Krzemieniowa, Warszawa 1986.

Ajgi G., Poezja – jako – Milczenie. Luźne notatki do tematu, tłum. W. Woroszylski, „Arkusz” 1995, nr 1, s. 8 - 9.

Antas J., O mechanizmach negowania, Kraków 1991.

Balcerzan E., Niewyrażalne czy nie wyrażone, „Teksty Drugie” 1997, nr 3 (45).

Bartoszyński K., Teoria miejsc niedookreślenia na tle Ingardenowskiego systemu filozoficznego, [w:] Wypowiedź literacka a wypowiedź filozoficzna, pod red. M. Głowińskiego, Wrocław 1982.

Bilmes J., Constituting silence: Life in the world of total meaning, „Semiotica” 1994, nr 1/2 (98) [artykuł zawiera bibliografię rejestrującą opracowania w języku ang. poświęcone tematyce milczenia].

Buczyńska-Garewicz H., „O czym nie można mówić, o tym trzeba milczeć”, [w:] Wypowiedź literacka a wypowiedź filozoficzna, pod red. M. Głowińskiego, Wrocław 1982.

Buczyńska-Garewicz H., Milczenie i mowa filozofii, Warszawa 1992.

Chiaromonte N., Od milczenia do słów, [w:] tegoż, Granice duszy, tłum. S. Kasprzysiak, wybór i oprac. S. Kasprzysiak i P. Kłoczkowski, Warszawa 1996.

Cieślikowscy T. i S., Sacrum i maska czyli o wypowiadaniu niewypowiedzianego, [w:] Sacrum w literaturze, pod red. J. Gotfryda, Lublin 1983.

Cieślikowska T., Przemilczenie w prozie. Z kręgi teorii sugestii, [w:] O wartościowaniu w badaniach literackich, pod red. S. Sawickiego, Lublin 1986.

Cieślikowska T., Teoria sugestii. Wstęp do neantologii, czyli rzecz o quasi – recenzjach i quasi – przedmowach, [w:] tejże, W kręgu genologii, intertekstualności, teorii sugestii, Warszawa 1995.

Dauenhauer B., Silence. The Phenomenon and its Ontological Significance, Bloomington 1980.

Dąmbska I., Milczenie jako wyraz i jako wartość, „Roczniki Filozoficzne TN KUL”, t. 11, z. 1.

Dąmbska I., O funkcjach semiotycznych milczenia, [w:] tejże, Znaki i myśli. Wybór pism z semiotyki, teorii nauki i historii, Toruń 1975.

Drąg B., Milczenie w strukturze dzieła literackiego, „Ruch Literacki” 1991, z. 5.

Eco U., Dzieło otwarte. Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, tłum. J. Gałuszka i in., Warszawa 1994.

Gadamer H.-G., Czy poeci umilkną? Warszawa 2000.

Galay J.-L., Problemy dzieła fragmentarycznego: Valéry, tłum. A. Labuda, „Pamiętnik Literacki” 1978, z. 4.

Grün A. OSB, Prawo milczenia, [w:] Szkoła służby Pańskiej. Praca zbiorowa, Tyniec 1982.

Grün A., Potrzeba milczenia, tłum. benedyktyni tynieccy, Kraków 1996.

Halloran S. H., Język i absurd, tłum. G. Cendrowska, „Pamiętnik Literacki” 1979, nr 4.

Hałaś M., Dobrodziejstwo ciszy, „Życie Literackie” 1988, nr 51.

Handke R., Milczenie jako sposób literackiej komunikacji, [w:] tegoż, Poetyka dzieła literackiego. Instrumenty lektury, Warszawa 2008.

Hassan Ihab., The Literature of Silence: Henry Miller and Samuel Beckett, New York 1967.

Heidegger M., Zamilknięcie, [w:] tegoż, Przyczynki do filozofii, wstęp J. Mizera, tłum. J. Mizera, B. Baran, Kraków 1996.

Hilsbecher W., Fragment o fragmencie, [w:] Tragizm, absurd i paradoks, tłum. S. Błaut, wybór S. Lichańskiego, Warszawa 1972.

Janion M., Dyptyk o Chateaubriandzie. II. Milczenie, [w:] tejże, Żyjąc tracimy życie. Niepokojące tematy egzystencji, Warszawa 2001.

Jarząbek K., Mimika jako element komunikacji międzyludzkiej, „Studia Semiotyczne” 1993, t. 18.

Jaspers K., Język, [w:] tegoż, Wybór pism, tłum. D. Lachowska, A. Wołkowicz, Warszawa 1990.

Jastrzębska B., Milczenie człowieka przenika w milczenie Boga. O poezji Anny Kamieńskiej, „Topos” 2001, nr 6.

Jayne E., Negative Poetics, Iowa 1992. Kalinowska M., Mowa i milczenie. Romantyczne antynomie samotności, Warszawa 1989.

Kamela M., Anielska mądrość przeciw diabelskiej inteligencji, czyli o milczeniu Mickiewicza wobec Słowackiego, [w:] Lustra historii. Rozprawy i eseje ofiarowane Profesor Marii Żmigrodzkiej z okazji pięćdziesięciolecia pracy naukowej, pod red. M. Kalinowskiej i E. Kiślak, Warszawa 1998, s. 99-105.

Kawyn S., Milczenie Mickiewicza – poety w okresie towianizmu, [w:] Mickiewicz w oczach swoich współczesnych. Studia i szkice, Kraków 1967.

Kluba A., (Do)wolność niewyrażalności. „Teksty Drugie” 1997, nr 3 /45/.

Kneblewski R. A., Komunikacja werbalna i niewerbalna w aspekcie filozoficznym. Rozważania metodologiczne w kierunku teorii aktów komunikowania, [w:] Zagadnienia socjo- i psycholingwistyki, pod red. A. Schaffa, Wrocław 1980, s. 237–249.

Korwin-Piotrowska D., Białe znaki. Milczenie w strukturze i znaczeniu utworów narracyjnych. Na przykładach z polskiej prozy współczesnej, Kraków 2015.

Krajewska A., Milczenie w dramacie, „Teksty” 1978, nr 5.

Krassowski N., Liryka rzeczy ostatecznych, „Życie Literackie” 1980, nr 27.

Kuźma E., O poetyce negatywnej, [w:] Poetyka bez granic, pod red. W. Boleckiego, Warszawa 1995.

Linowska S., O milczeniu w teatrze, „Listy z Teatru” 1949, nr 3, s. 1-3.

Lissa Z., O roli ciszy i pauzy w muzyce, „Muzyka” 1960, z. 3-4, s. 12-42.

Literatura wobec niewyrażalnego, pod red. W. Boleckiego i E. Kuźmy, Warszawa 1998.

Lubicz-Zaleski Z. Lubicz, Norwidowa poetyka i dialektyka milczenia, [w:] Norwid żywy, pod red. W. Gunther, Londyn 1962.

Markiewicz H., Problem miejsc niedookreślenia w dziele literackim, [w:] tenże, Przekroje i zbliżenia. Rozprawy i szkice z wiedzy o literaturze, Warszawa 1976.

Markowski M.P., O niewyrażalnym, [w:] tegoż, Anatomia ciekawości, Kraków 1999.

Martuszewska A., Pozytywistyczna mowa ezopowa w kontekście literackich kategorii dotyczących milczenia i przemilczenia, „Pamiętnik Literacki” 1986, z. 2.

Merton T., Milczenie, [w:] tegoż, Nikt nie jest samotną wyspą, tłum. M. Morstin-Górska, Poznań 1997.

Merton T., W natarciu na niewypowiadane, tłum. E.E. Nowakowska, Bydgoszcz 1997.

Michałowski P., Cisza, miejsca niedookreślenia i graniczne stany słowa, „Teksty Drugie” 1998, nr 6.

Mizińska J., Słowo i milczenie, [w:] tejże, Sztuka prowadzenia sporów. Aksjologiczne przesłanki dialogu, Lublin 1993.

Norwid C. K., Milczenie, [w:] Pisma wybrane. Proza, t. 4, Warszawa 1968.

Nowakowska M., Komunikacja werbalna i niewerbalna jako język wielowymiarowy. „Studia Semiotyczne” 1979, s. 181-196.

Nycz R., „Wyrażanie niewyrażalnego” w literaturze nowoczesnej. Wybrane zagadnienia, „Ruch Literacki” 1997, nr 3.

Nycz R., Sylwy współczesne, Kraków 1996.

Opat Zenkei Shibayama, Milczenie kwiatu. Eseje zen, tłum. B. i D. Stobieccy, Kraków 1998.

Orwell G., Zabójcy słowa, [w:] tegoż, Eseje, tłum. A. Husarska, Londyn 1985.

Panas W., W kręgu metody semiotycznej, Lublin 1989, s. 127-128.

Perspectives on Silence, D. Tannen and M. Saville-Troike (eds.), Norood – New Jersey 1985.

„Philosophy Today” 1983, summer (zeszyt w całości poświęcony problematyce różnych postaci milczenia).

Pisarkowa K., O komunikatywnej funkcji przemilczenia, „Zeszyty Prasoznawcze” 1986, nr 1.

Plutarch, O gadulstwie, [w:] tegoż, Moralia. Wybór pism filozoficzno-popularnych, tłum. i oprac. Z. Abramowiczówna, Wrocław 1954, BN II, nr 86.

Płuciennik J., Figury niewyobrażalnego, Kraków 2002.

Podraza-Kwiatkowska M., Symbolizm i symbolika w poezji Młodej Polski. Teoria i praktyka, Kraków 1994, s. 74-92, 232-243.

Prokop J., Młodopolska utopia pozakodowej komunikacji, „Teksty” 1976, nr 2.

Prokop J., Od retoryki nadmiaru do komunikacji bez słów, [w:] tegoż, Żywioł wyzwolony. Studium o poezji Tadeusza Micińskiego, Warszawa 1978.

Przybylski R., Milczenie i poezja, [w:] tegoż, Wszystko inne. Szkice o literaturze, sztuce i kulturze współczesnej, Poznań 1994.

Przybylski R., Uraz do mowy. Esej o milczeniu, [w:] tegoż, Pustelnicy i demony, Kraków 1994.

Rokoszowa J., Język a milczenie; Milczenie jako fakt językowy, [w:] tejże, Język, czas, milczenie, Kraków 1999 (tutaj bogata bibliografia na temat literatury poświęconej milczeniu, polskiej i obcej, s. 252-254).

Romaniuk K., Spokój, milczenie i cisza według Biblii, Warszawa 1993.

Simmel G., Milczenie, [w:] tegoż, Socjologia, tłum. M. Łukasiewicz, Warszawa 1975.s. 437-441.

Skwarczyńska S., Przemilczenie jako element strukturalny dzieła literackiego, [w:] tejże, Z teorii literatury. Cztery rozprawy, Łódź 1947.

Sobolewska A., Poeci wobec niewyrażalnego, „Twórczość” 1997, nr 9.

Sontag S., The Aesthetics of Silence, New York 1985.

Starobinski J., Rousseau, tłum. B. Mądra-Shallcross, Warszawa 1996 (tutaj rozdz. Milczenie, s. 220-227).

Steiner G., Language and Silence, New York 1967. Na j.pol. przetłumaczono fragment: Język nie zapomina, „Literatura” 1984, nr 11, tłum. M. Fabianowska.

Straszewska M., O milczeniu i ciszy u Norwida, „Przegląd Humanistyczny” 1964, nr 4.

Strauss L., Prześladowanie i sztuka pisania, [w:] tegoż, Sokratejskie pytania, wybrał i wstępem poprzedził P. Śpiewak, tłum. P. Maciejko, Warszawa 1998.

Śniatkowski S., Milczenie i pauza w gramatyce nadawcy i odbiorcy: ujęcie lingwoedukacyjne, Kraków 2002.

Trypućko J., Norwidowskie „skąpstwo w mowie”, [w:] Norwid żywy, pod red. W. Gunther, Londyn 1962.

Turek A., Cisza, „W Drodze” 1999, nr 2 (306).

Valéry P., Estetyka słowa. Szkice, tłum. D. Eska, A. Frybesowa, wstęp M. Żurawski, Warszawa 1971.

Valéry P., Rzeczy przemilczane. Z pism o sztuce, wybór i tłum. J. Guze, Warszawa 1974.

Winniczuk L., Milczenie jako element teatralny w dramacie starożytnym, [w:] tejże, Od starożytności do współczesności, Warszawa 1981.

Wojda D., Milczenie słowa. O poezji Wisławy Szymborskiej, Kraków 1996.

Zarębianka Z., Świadectwo słowa... Rzecz o twórczości Anny Kamieńskiej, Kraków 1993.

Zieniewicz A., Różewicz – cisza wiersza, „Poezja” 1982, nr 5/6.

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Pobrania

Download data is not yet available.